Dwa utwory religijne – Oliviera Messiaena oraz Gra\u017cyny Pstroko\u0144skiej-Nawratil, kt\u00f3ra by\u0142a kiedy\u015b u niego na sta\u017cu w Konserwatorium Paryskim. Jak\u017ce r\u00f3\u017cne.<\/p>\n
<\/p>\n
Najpierw sprostuj\u0119 b\u0142\u0105d rzeczowy z programu Wratislavii. Micha\u0142 Mendyk napisa\u0142: „Warto by si\u0119 zastanowi\u0107, dlaczego w\u015br\u00f3d tr\u00f3jki polskich uczni\u00f3w Oliviera Messiaena – bodaj najbardziej wp\u0142ywowego pedagoga XX stulecia – znalaz\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie kobiety”, maj\u0105c na my\u015bli Joann\u0119 Bruzdowicz, Mart\u0119 Ptaszy\u0144sk\u0105 i w\u0142a\u015bnie Pstroko\u0144sk\u0105-Nawratil. To oczywi\u015bcie nie jest prawda – owszem, te trzy kompozytorki by\u0142y u niego na sta\u017cu, ale polskich tw\u00f3rc\u00f3w w tej sytuacji by\u0142o znacznie wi\u0119cej. Na dobr\u0105 spraw\u0119 ka\u017cdy m\u0142ody kompozytor, kt\u00f3ry w latach 70. z Polski jecha\u0142 na roczne stypendium rz\u0105du francuskiego (by\u0142a taka bardzo reglamentowana wsp\u00f3\u0142praca z naszym ministerstwem kultury), trafia\u0142 do Messiaena – pierwsi, kt\u00f3rzy mi przychodz\u0105 do g\u0142owy, to Krzysztof Baculewski, S\u0142awomir Czarnecki, Jan Oleszkowicz. Podobnie jak wcze\u015bniej wszyscy trafiali do Nadii Boulanger (Bruzdowicz i Ptaszy\u0144ska jeszcze o ni\u0105 zawadzi\u0142y, ostatni by\u0142 Piotr Moss). A czy w zwi\u0105zku z tym wszystkim mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wp\u0142ywie Messiaena na polsk\u0105 szko\u0142\u0119 kompozytorsk\u0105? W bardzo ograniczonym stopniu. By\u0142y r\u00f3\u017cne wsp\u00f3lno\u015bci: Marta Ptaszy\u0144ska jest synestetk\u0105 tak jak on, a dla Gra\u017cyny Pstroko\u0144skiej-Nawratil religia, wiara jest niezwykle wa\u017cna, \u0142\u0105czy j\u0105 te\u017c z Messiaenem mi\u0142o\u015b\u0107 do przyrody (par\u0119 lat temu przez festiwale przeszed\u0142 pi\u0119kny, barwny jej utw\u00f3r na dwa flety i orkiestr\u0119 Lasy deszczowe<\/em>).<\/p>\n Przede wszystkim jednak Messiaen by\u0142 tak siln\u0105 osobowo\u015bci\u0105, \u017ce odruchem jego uczni\u00f3w musia\u0142o by\u0107 unikanie na\u015bladownictwa, poniewa\u017c by\u0142oby natychmiast rozpoznawalne. Czego\u015b takiego jak s\u0142yszany tu przedwczoraj Kwartet na koniec czasu<\/em> lub wykonane dzisiaj Et exspecto resurrectionem mortuorum<\/em> nie da si\u0119 napisa\u0107 drugi raz.<\/p>\n Dwa wymienione utwory powsta\u0142y te\u017c w zwi\u0105zku z bardzo szczeg\u00f3lnymi okoliczno\u015bciami. Kwartet<\/em> – wiadomo, w stalagu. Et exspecto<\/em> zosta\u0142o zam\u00f3wione na pocz\u0105tku lat 60. przez ministra kultury w rz\u0105dzie genera\u0142a de Gaulle’a – pisarza Andr\u00e9 Malraux, by uczci\u0107 ofiary dw\u00f3ch wojen \u015bwiatowych. Prawykonanie odby\u0142o si\u0119 w 1965 r. w paryskiej Sainte-Chapelle; kto zna to miejsce, wie, \u017ce wra\u017cenie musia\u0142o by\u0107 niesamowite, ale kto wie, czy w\u0142a\u015bnie w mniej barwnym otoczeniu nie\u00a0widzi si\u0119\u00a0tego dzie\u0142a dok\u0142adniej.<\/p>\n Messiaen znalaz\u0142 bowiem tu j\u0119zyk o niezwyk\u0142ej sile, a przy tym unikaj\u0105cy dos\u0142owno\u015bci. To utw\u00f3r wy\u0142\u0105cznie instrumentalny, na du\u017cy zesp\u00f3\u0142 instrument\u00f3w d\u0119tych i perkusj\u0119. Tytu\u0142y pi\u0119ciu cz\u0119\u015bci wywodz\u0105 si\u0119 z Biblii i rozwijaj\u0105 tytu\u0142owy motyw oczekiwania na powszechne zmartwychwstanie. Nastr\u00f3j oczekiwania tworzony jest brzmieniem, niezwyk\u0142ymi barwami, kontrastami pomi\u0119dzy nimi, pauzami i w ko\u0144cu narastaniem, a\u017c pod sam koniec, w ostatniej cz\u0119\u015bci pt.\u00a0I us\u0142ysza\u0142em g\u0142os wielkiego t\u0142umu<\/em>, rzeczywi\u015bcie poprzez szczeg\u00f3lne zestawienia instrument\u00f3w\u00a0zaczynamy s\u0142ysze\u0107 g\u0142os. Kt\u00f3rego przecie\u017c tam nie ma. Genialne dzie\u0142o, i w\u0142a\u015bnie jego niedos\u0142owno\u015b\u0107 jest wspania\u0142a – i tak wszystko rozumiemy.<\/p>\n Z Uru Anna\/\u015awiat\u0142o Nieba<\/em> Pstroko\u0144skiej (utw\u00f3r z 1999 r., po\u015bwi\u0119cony Janowi Paw\u0142owi II)\u00a0jest wi\u0119kszy k\u0142opot. Uczestniczy w nim wielka orkiestra z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 perkusji, ch\u00f3r i tenor solo. Kompozytorka znakomicie pos\u0142uguje si\u0119 orkiestr\u0105, jest to w spos\u00f3b widoczny jej \u017cywio\u0142. I wydaje si\u0119, \u017ce gdyby w\u0142a\u015bnie orkiestrze ca\u0142kowicie zostawi\u0107 pole, a unikn\u0105\u0107 dos\u0142owno\u015bci, zw\u0142aszcza w ostatnich minutach, gdy tenor egzaltuje si\u0119 s\u0142owami „Chrystus – \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 wiekuista”, odbiera\u0142oby si\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107 lepiej. W orkiestrze jest przeprowadzona ca\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 o powstawaniu \u015bwiat\u0142a, radosna, barwna i mocna, z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 wszelkich dzwonk\u00f3w (s\u0105siaduj\u0105cemu ze mn\u0105 Upiorowi skojarzy\u0142o si\u0119 to poniek\u0105d s\u0142usznie z prawos\u0142awiem). Ale s\u0105 momenty, w kt\u00f3rych przypomina si\u0119 G\u00f3recki. Mo\u017ce tak\u017ce dlatego, \u017ce i on pisa\u0142 o „luminaria magna” – w Symfonii<\/em> Kopernikowskiej<\/em>.<\/p>\n Nie\u0142atwe zadanie mia\u0142a prowadz\u0105c ten koncert Marzena Diakun (zw\u0142aszcza, podejrzewam, przygotowuj\u0105c utw\u00f3r Messiaena z d\u0119ciakami), ale wywi\u0105za\u0142a si\u0119 z niego znakomicie. Przyjemnie jest te\u017c patrze\u0107 na jej estetyczne i precyzyjne gesty oraz ich skuteczno\u015b\u0107. \u015awietnie dozowa\u0142a napi\u0119cie, zatrzymuj\u0105c batut\u0119 w powietrzu d\u0142ugo po wybrzmieniu, by nie zak\u0142\u00f3cono efektu, co by\u0142o szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w Messiaenie. Dobrze by\u0142oby cz\u0119\u015bciej t\u0119 dyrygentk\u0119 widywa\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dwa utwory religijne – Oliviera Messiaena oraz Gra\u017cyny Pstroko\u0144skiej-Nawratil, kt\u00f3ra by\u0142a kiedy\u015b u niego na sta\u017cu w Konserwatorium Paryskim. Jak\u017ce r\u00f3\u017cne.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6791"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6791"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6791\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6795,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6791\/revisions\/6795"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}