W tym roku przypadaj\u0105 110. urodziny Romana Palestra – kompozytora przez wiele lat skre\u015blanego przez PRL-owsk\u0105 cenzur\u0119. W Filharmonii Narodowej mogli\u015bmy w\u0142a\u015bnie us\u0142ysze\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 utwor\u00f3w, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 na po\u015bwi\u0119conej mu p\u0142ycie wydanej ostatnio przez Warner Music Poland.<\/p>\n
<\/p>\n
Tak jak na p\u0142ycie, tak na koncercie wykonawcami byli Pawe\u0142 Zalejski, prymariusz Apollon\u00a0Musag\u00e8te<\/span> Quartett, jego \u017cona, skrzypaczka austriacka Monika Hager-Zalejski, z kt\u00f3r\u0105 tworz\u0105 Duo Viennese, oraz pianista Jakub Tchorzewski. Zalejski mieszka w Austrii, Tchorzewski we W\u0142oszech. Roman Palester za\u015b dwa lata po II wojnie \u015bwiatowej wyjecha\u0142 najpierw do Pary\u017ca, gdzie mieszka\u0142 przez par\u0119 lat, wreszcie od 1952 do Monachium, gdzie przez 20 lat by\u0142 kierownikiem dzia\u0142u kulturalnego Radia Wolna Europa – st\u0105d zapis cenzury na kompozytora. Dopiero w pi\u0119\u0107 lat po opuszczeniu przeze\u0144 tego stanowiska – w 1972 r. przeprowadzi\u0142 si\u0119 na ostatnie lata do ukochanego Pary\u017ca, gdzie zmar\u0142 w 1989 r. – cenzura cofn\u0119\u0142a zapis, ale przez ten czas o kompozytorze w Polsce zupe\u0142nie zapomniano, cho\u0107 w latach mi\u0119dzywojennych by\u0142 uwa\u017cany za jednego z najwybitniejszych polskich tw\u00f3rc\u00f3w. Ciekawe, \u017ce nigdy nie przyj\u0105\u0142 obywatelstwa ani niemieckiego, ani francuskiego, do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142 bezpa\u0144stwowcem. Jak wi\u0119c mu si\u0119 uda\u0142o wpa\u015b\u0107 do kraju w 1983 r. na prawykonanie jednego ze swych (to by\u0142 jedyny raz od czasu Wolnej Europy), to prawdziwa zagadka.<\/p>\n Muzyka Palestra, zw\u0142aszcza ta p\u00f3\u017aniejsza, jest nie\u0142atwa. Z pocz\u0105tku by\u0142 neoklasykiem i wtedy, mo\u017cna powiedzie\u0107, pisa\u0142 bardziej przyst\u0119pnie; by\u0142 te\u017c, jak cz\u0119\u015b\u0107 kompozytor\u00f3w jego pokolenia, pod wp\u0142ywem Karola Szymanowskiego, co s\u0142yszy si\u0119 w wykonanym na koncercie (i obecnym na p\u0142ycie) Ta\u0144cem polskim<\/em> (w\u0142a\u015bciwie mo\u017cna by rzec – g\u00f3ralskim) z baletu Pie\u015b\u0144 o ziemi<\/em>. Neoklasyczna, ale troch\u0119 pog\u0142\u0119biona i bardziej emocjonalna, jest Sonata na dwoje skrzypiec i fortepian<\/em>, napisana przed sam\u0105 wojn\u0105. Po wojnie Palester skr\u0119ci\u0142 w stron\u0119 dodekafonii, cho\u0107 by\u0142o to ju\u017c w\u00f3wczas anachroniczne. Wariacje na fortepian<\/em> z 1972 r. przypominaj\u0105 Berga. Dodekafoniczne s\u0105 te\u017c nieco wcze\u015bniejsze Duety na dwoje skrzypiec<\/em>.<\/p>\n Aby program nie by\u0142 jednostajny, utwory Palestra zosta\u0142y okolone dzie\u0142ami innych kompozytor\u00f3w. Nie jest \u0142atwo znale\u017a\u0107 co\u015b na dwoje skrzypiec i fortepian (je\u015bli nie jest opracowaniem innej muzyki – tak by\u0142o w przypadku wykonanych na zako\u0144czenie koncertu Pi\u0119ciu utwor\u00f3w<\/em> Szostakowicza, b\u0119d\u0105cych fragmentami jego muzyki filmowej), ale Sonat\u0119<\/em> na ten sk\u0142ad napisa\u0142 Bohuslav Martin\u016f (jeszcze jeden emigrant) – powsta\u0142a o siedem lat wcze\u015bniej ni\u017c analogiczne dzie\u0142o Palestra. \u015awietna muzyka, przypominaj\u0105ca troch\u0119 Strawi\u0144skiego, zw\u0142aszcza z czasu Koncertu skrzypcowego<\/em>. Bardzo lubi\u0119 tego kompozytora, cho\u0107 ma\u0142o go znam, tak rzadko jest niestety grywany. Program uzupe\u0142ni\u0142a jeszcze Pie\u015b\u0144 Roksany<\/em>, w kt\u00f3rej mog\u0142a si\u0119 pokaza\u0107 (z fortepianem) Monika Hager-Zalejski; jej m\u0105\u017c za to mia\u0142 parti\u0119 solow\u0105 w Ta\u0144cu polskim<\/em> Palestra. Ma\u0142\u017ce\u0144ski duet istnieje ju\u017c 11 lat; on jest zdecydowanie mocniejsz\u0105 osobowo\u015bci\u0105. Mo\u017ce wp\u0142yw na to ma fakt, \u017ce on jest prymariuszem znakomitego kwartetu, a ona muzykiem orkiestrowym (gra w filharmonii w Norymberdze). Ale oboje s\u0105 rasowymi kameralistami.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W tym roku przypadaj\u0105 110. urodziny Romana Palestra – kompozytora przez wiele lat skre\u015blanego przez PRL-owsk\u0105 cenzur\u0119. W Filharmonii Narodowej mogli\u015bmy w\u0142a\u015bnie us\u0142ysze\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 utwor\u00f3w, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 na po\u015bwi\u0119conej mu p\u0142ycie wydanej ostatnio przez Warner Music Poland.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6999"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6999"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6999\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7000,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6999\/revisions\/7000"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}