To dzi\u015b Krzysztof Penderecki ko\u0144czy 85 lat. Wszystkiego najlepszego!<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie odby\u0142a si\u0119 uroczysta msza w Archikatedrze \u015bw. Jana, na kt\u00f3rej by\u0142y te\u017c wykonywane dzie\u0142a Jubilata (Missa brevis<\/em> i inne utwory ch\u00f3ralne). Wieczorem wielki fina\u0142 Festiwalu Pendereckiego w Operze Narodowej z udzia\u0142em Sinfonii Varsovii: zn\u00f3w Anne-Sophie Mutter z napisanym dla niej II Koncertem skrzypcowym „Metamorfozy”<\/em>, Frans Helmerson, Ivan Monighetti i Arto Noras w Concerto Grosso na trzy wiolonczele i orkiestr\u0119, a na fina\u0142 Dies illa<\/em>, utw\u00f3r po\u015bwi\u0119cony pami\u0119ci ofiar I wojny \u015bwiatowej (napisany na stulecie jej rozpocz\u0119cia, a wykonany dzi\u015b z okazji stulecia jej zako\u0144czenia). Dyrygent\u00f3w zn\u00f3w trzech: Maciej Tworek, Christoph Eschenbach i Leonard Slatkin.<\/p>\n Wczoraj za\u015b odby\u0142y si\u0119 dwa koncerty – kameralny i symfoniczny. Tylko na tym kameralnym swoistym „przerywnikiem” (ale za to jakim \u015bwietnym! Jaka znakomita zwi\u0119z\u0142o\u015b\u0107 i \u015bwie\u017co\u015b\u0107 brzmienia…) by\u0142 utw\u00f3r sprzed „neoromantycznego” przewrotu: Trzy miniatury<\/em> na skrzypce i fortepian z 1959 r. Pozosta\u0142e utwory ca\u0142ego wieczoru, aczkolwiek powsta\u0142e w r\u00f3\u017cnych latach, od prze\u0142omu lat 80. i 90. XX w. po stosunkowo nowe, bo z 2015 r., Concertino<\/em> na tr\u0105bk\u0119 i orkiestr\u0119 (znakomity by\u0142\u00a0G\u00e1bor Boldoczki, a zw\u0142aszcza pi\u0119knie brzmia\u0142 u\u017cyty w \u015brodku utworu flugelhorn o mi\u0119kkim, ciep\u0142ym brzmieniu), reprezentuj\u0105 ju\u017c do\u015b\u0107 jednolity \u015bwiat muzyczny, w kt\u00f3rym je\u015bli co\u015b si\u0119 zmienia, to barwy instrumentacji (w ostatnich latach jest jakby l\u017cejsza, ja\u015bniejsza), ale nawet motywy powtarzaj\u0105 si\u0119 wci\u0105\u017c te same.<\/p>\n Kto zna dobrze tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Pendereckiego – a ja raczej znam; troch\u0119 mam zaleg\u0142o\u015bci w nowszych rzeczach (np. nie s\u0142ysza\u0142am jeszcze Dies illa<\/em> – nie by\u0142am na ko\u0144c\u00f3wce Festiwalu Beethovenowskiego w 2015 r., kiedy to utw\u00f3r by\u0142 wykonany po raz pierwszy w Polsce, nie znam te\u017c jeszcze np. De natura sonoris 3<\/em>) – a przede wszystkim kto s\u0142ysza\u0142 jego opery oraz Polskie Requiem<\/em>, wie, \u017ce to wszystko z nich. Z wyj\u0105tkiem mo\u017ce Diab\u0142\u00f3w z Loudun<\/em> – te nale\u017c\u0105 jeszcze do epoki wcze\u015bniejszej. Ale od Raju utraconego<\/em> zacz\u0119\u0142o si\u0119 na dobre. Mo\u017ce wi\u0119c lepiej nie zna\u0107 tych oper, bo s\u0142uchaj\u0105c utwor\u00f3w instrumentalnych wci\u0105\u017c si\u0119 kojarzy: a ten motyw to by\u0142 ju\u017c w Raju<\/em>, a ten jest z Czarnej maski<\/em>, a ten fragment z Ubu Kr\u00f3la <\/em>(np. druga cz\u0119\u015b\u0107 Tria smyczkowego<\/em>, a zarazem Sinfonietty per archi<\/em>).<\/p>\n Pod nagraniem Raju utraconego<\/em> z chicagowskiej premiery w 1978 r. (tylko audio) na YouTube kto\u015b napisa\u0142: „<\/em>Man… This is some of the most sinister sounding music I’ve ever heard. Who needs death metal?”<\/em> To prawda, jest to ponure. I wi\u0119kszo\u015b\u0107 muzyki Pendereckiego ma w sobie je\u015bli nie groz\u0119 i pos\u0119pno\u015b\u0107, to co najmniej melancholi\u0119 i zadum\u0119. Owszem, s\u0105 te\u017c i utwory l\u017cejsze, z odcieniem humoru, ale to humor gorzki, raczej sarkazm, jak w Ubu<\/em>. Wczoraj wieczorem tym wi\u0119kszy by\u0142 kontrast z jedynym utworem innego autorstwa: napisanym na t\u0119 okazj\u0119 dzie\u0142em Letter to a Composer<\/em> Davida Chesky’ego (\u015bpiewa\u0142a Natalia Rubi\u015b; tekst w\u0142asny autora niestety nie zosta\u0142 podany publiczno\u015bci). Lekkie, jasne i pogodne brzmienia kontrastowa\u0142y z reszt\u0105 programu. W du\u017cym uproszczeniu – muzyka Chesky’ego by\u0142a w dur, Pendereckiego praktycznie zawsze jest w moll.<\/p>\n Dlaczego tak jest? My\u015bl\u0119, \u017ce – jak pisa\u0142am kiedy\u015b – Penderecki jest dzieckiem wojny. Pogodne pocz\u0105tkowo dzieci\u0144stwo w statecznym, mieszcza\u0144skim i inteligenckim domu w D\u0119bicy zosta\u0142o do\u015b\u0107 wcze\u015bnie naznaczone ucieczkami, przenosinami, ogl\u0105danymi okropie\u0144stwami (np. zag\u0142ada getta). Tego balastu nie spos\u00f3b si\u0119 pozby\u0107. M\u0142odzie\u0144czy okres awangardy te\u017c nie by\u0142 czasem ca\u0142kowitej beztroski; szybko kompozytor zapragn\u0105\u0142 temat\u00f3w powa\u017cniejszych, duchowych. Nie licz\u0119 oczywi\u015bcie Trenu<\/em> – na t\u0119 nazw\u0119, jak wiadomo, nam\u00f3wi\u0142 go Roman Jasi\u0144ski, ale tematy biblijne podejmowa\u0142 ju\u017c przecie\u017c w Psalmach Dawida<\/em>. Z wojn\u0105 zapragn\u0105\u0142 si\u0119 zmierzy\u0107 w 1963 r. – powsta\u0142o wtedy s\u0142uchowisko Brygada \u015bmierci<\/em>, kt\u00f3re przez wiele lat mia\u0142o niedobr\u0105 s\u0142aw\u0119, p\u00f3ki Tadeusz Wielecki nie odtworzy\u0142 go na Warszawskiej Jesieni<\/a> i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to by\u0142 utw\u00f3r na dzi\u015b, nie na wtedy. Ale skoro w\u00f3wczas nie chwyci\u0142o, kompozytor spr\u00f3bowa\u0142 inaczej, st\u0105d Pasja<\/em>, Dies irae<\/em>, Polskie Requiem<\/em> itp. Przysz\u0142a akurat moda na monumentalizm i patos – takie by\u0142y czasy.<\/p>\n Dzi\u015b kompozytor, kt\u00f3ry rozsta\u0142 si\u0119 niedawno z projektem operowym, chce pisa\u0107 raczej muzyk\u0119 kameraln\u0105. Troch\u0119 inny odcie\u0144 ma jego III Kwartet smyczkowy „Kartki z nienapisanego dziennika”<\/em>, kt\u00f3rego wersj\u0105 jest wykonana wczoraj Sinfonietta nr 3<\/em>. Te\u017c s\u0105 tu motywy kojarz\u0105ce si\u0119 z Ubu<\/em>, ale te\u017c pojawia si\u0119 wspomnienie dzieci\u0144<\/span>stwa w postaci rzewnej melodyjki huculskiej opartej na czterech nutach, grywanej niegdy\u015b cz\u0119sto na skrzypcach przez jego ojca. W Pendereckim wci\u0105\u017c siedzi ma\u0142y, powa\u017cny Krzy\u015b z D\u0119bicy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" To dzi\u015b Krzysztof Penderecki ko\u0144czy 85 lat. Wszystkiego najlepszego!<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7997"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7997"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7997\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7999,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7997\/revisions\/7999"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7997"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7997"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7997"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}