Sko\u0144czy\u0142 si\u0119 Rok Wajnberga, ale jest wiele innych odkry\u0107 w muzyce\nXX wieku, wieku potwornych totalitaryzm\u00f3w, wykluczaj\u0105cych tak\u017ce kompozytor\u00f3w.\nDzi\u015b tych tw\u00f3rc\u00f3w odkrywa si\u0119 na nowo.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Zgromadzi\u0142am ju\u017c kilka p\u0142yt z tej dziedziny, ale najpierw napisz\u0119 o tym, czego s\u0142ucha\u0142am podczas \u015bwi\u0105tecznego wyjazdu \u2013 a pojechali\u015bmy tym razem w nieco wi\u0119kszej grupce rodzinno-towarzyskiej i jeden z przyjaci\u00f3\u0142 zabra\u0142 ze sob\u0105 tablet z nagraniami i g\u0142o\u015bniczki. S\u0142uchali\u015bmy wi\u0119c, w chwilach wolnych od zwiedzania, muzyki \u2013 od Mozarta po\u2026 Wsiewo\u0142oda Piotrowicza Zaderackiego.<\/p>\n\n\n\n
Wajnberg powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce mia\u0142 w \u017cyciu szcz\u0119\u015bcie, bo nic specjalnego mu si\u0119 nie sta\u0142o. Mogliby\u015bmy si\u0119 dziwi\u0107 \u2013 jak to, przecie\u017c siedzia\u0142 w wi\u0119zieniu, du\u017co pisa\u0142 do szuflady, jego oper nie grano itp. Ale jednak w wi\u0119zieniu siedzia\u0142 kr\u00f3tko, okres je\u017cowszczyzny w og\u00f3le go omin\u0105\u0142, jego utwory grywano, mia\u0142 wsp\u00f3lny kr\u0105g przyjaci\u00f3\u0142-wykonawc\u00f3w z Szostakowiczem, m\u00f3g\u0142 pisa\u0107 muzyk\u0119 filmow\u0105 itp. A niejeden z jego koleg\u00f3w po fachu (g\u0142\u00f3wnie chodzi tu o starszych o dwie dekady awangardzist\u00f3w) przeszed\u0142 te\u017c \u0142agry i wyszed\u0142 z nich kompletnie z\u0142amany, jak Aleksander Moso\u0142ow, tw\u00f3rca pami\u0119tnej Odlewni stali<\/em>, Siergiej Protopopow (kt\u00f3rego dodatkowym grzechem by\u0142 homoseksualizm; by\u0142 partnerem znanego muzykologa Boles\u0142awa Jaworskiego) czy Aleksander Weprik (ten z kolei narazi\u0142 si\u0119 \u201enacjonalizmem \u017cydowskim\u201d).<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych tw\u00f3rc\u00f3w jednak zaistnia\u0142a wcze\u015bniej w dziedzinie kompozycji. Z Zaderackim by\u0142o inaczej. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1891 r. w R\u00f3wnem; jego ukrai\u0144ski ojciec by\u0142 in\u017cynierem na kolei, matka by\u0142a Polk\u0105 (Miliszkiewicz-Brzozowska de domo) i to ona pchn\u0119\u0142a syna w kierunku muzyki. Wsiewo\u0142od studiowa\u0142 w Moskwie, uczestniczy\u0142 w I wojnie \u015bwiatowej, a potem walczy\u0142 u Denikina \u2013 by\u0107 mo\u017ce by\u0142 to jeden z pierwszych \u201egrzech\u00f3w\u201d. P\u00f3\u017aniej kontynuowa\u0142 studia, wyst\u0119powa\u0142 jako pianista, komponowa\u0142 od dziecka. W 1926 r. aresztowano go po raz pierwszy i zniszczono wszystko, co napisa\u0142 do tej pory. Zwolniono go po paru latach, pozwolono mieszka\u0107 w Moskwie, gdzie pracowa\u0142 dla radia i dzia\u0142a\u0142 w Stowarzyszeniu Muzyki Wsp\u00f3\u0142czesnej (kolejny grzech). Napisa\u0142 w tych latach sporo dzie\u0142, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 si\u0119 nie zachowa\u0142a (w tym opera Krew i w\u0119giel<\/em>), ale pozosta\u0142a np. Fabryka<\/a><\/em> \u2013 napisana 8 lat po wspomnianej Odlewni stali<\/em> Moso\u0142owa i 10 po Stalowym kroku<\/em> Prokofiewa. A tak\u017ce wiele wyrafinowanych utwor\u00f3w fortepianowych, m.in. cykl 24 Preludi\u00f3w<\/em>, analogiczny do cyklu Chopina. Przez par\u0119 lat mieszka\u0142 w Jaros\u0142awlu, gdzie aresztowano go w strasznym 1937 r. Nast\u0119pne trzy lata sp\u0119dzi\u0142 w \u0142agrze na Ko\u0142ymie. I tam powsta\u0142o co\u015b zdumiewaj\u0105cego: fortepianowy cykl 24 Preludi\u00f3w i fug<\/em> nawi\u0105zuj\u0105cych z kolei do Wohltemperiertes Klavier<\/em> \u2013 na rok przed stworzeniem przez Paula Hindemitha analogicznego cyklu Ludus tonalis<\/em>, no i na kilkana\u015bcie lat przed cyklem Szostakowicza. Jak zapisywa\u0142 te utwory w \u0142agrze? Na jedynym dost\u0119pnym papierze: blankietach telegraficznych.<\/p>\n\n\n\n Gdy go wypuszczono, pisa\u0142 muzyk\u0119 o wojnie (np. co\u015b takiego<\/a>). Ostatnie lata sp\u0119dzi\u0142 we Lwowie, gdzie naucza\u0142 w konserwatorium i tam zmar\u0142 w 1953 r. Ca\u0142\u0105 dramatyczn\u0105 histori\u0119 jego \u017cycia, opisan\u0105 przez syna z drugiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, Wsiewo\u0142oda, kt\u00f3ry zosta\u0142 muzykologiem i dzia\u0142a\u0142 w Moskwie, mo\u017cna przeczyta\u0107 tutaj<\/a>. (Starszy syn z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, Ro\u015bcis\u0142aw, wyemigrowa\u0142 z matk\u0105 do Francji jako paroletni ch\u0142opczyk; wnuk, Laurent, tak\u017ce pami\u0119ta<\/a> o dziadku, kt\u00f3rego nigdy nie widzia\u0142.)<\/p>\n\n\n\n Przywracaniu jego muzyki przys\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 w najwi\u0119kszym stopniu nieoceniony Jascha Nemtsov, kt\u00f3ry specjalizuje si\u0119 w tego typu odkryciach. Nagra\u0142 ca\u0142\u0105 muzyk\u0119 fortepianow\u0105 Zaderackiego dla H\u00e4nssler Classics. Do\u015b\u0107 du\u017co z tego jest na tubie: Preludia<\/em> z 1934 r. tutaj<\/a>, tutaj<\/a> i tutaj<\/a>; niestety z tego najs\u0142ynniejszego cyklu jest du\u017co mniej, np. tutaj<\/a>. Ale jest te\u017c wiele innych utwor\u00f3w. Bardzo interesuj\u0105cy jest to styl, ca\u0142kowicie obok muzyki rosyjskiej \u2013 jedyny \u015blad to pewien cie\u0144 Skriabina (kt\u00f3ry zreszt\u0105 mo\u017cna spotka\u0107 tak\u017ce u innych awangardzist\u00f3w, np. Protopopowa), ale przychodzi te\u017c na my\u015bl w\u0142a\u015bnie Hindemith i tw\u00f3rcy z zupe\u0142nie innych \u015bwiat\u00f3w muzycznych. Zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c nawi\u0105zania do klasyki fortepianowej, ale bardzo wyrafinowane. Muzyka Zaderackiego jest podobnie nieoczywista jak muzyka Wajnberga. Jest bezkompromisowa. Ale wiele w niej liryki, cho\u0107 trudno sobie nawet wyobrazi\u0107, w jakich okoliczno\u015bciach powstawa\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sko\u0144czy\u0142 si\u0119 Rok Wajnberga, ale jest wiele innych odkry\u0107 w muzyce XX wieku, wieku potwornych totalitaryzm\u00f3w, wykluczaj\u0105cych tak\u017ce kompozytor\u00f3w. Dzi\u015b tych tw\u00f3rc\u00f3w odkrywa si\u0119 na nowo.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8958"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8958"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8958\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8961,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8958\/revisions\/8961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8958"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8958"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8958"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}