Cho\u0107 nie wszystkie utwory koncertu Klangforum Wien w sali kameralnej FN mia\u0142y zwi\u0105zek z Lemem, to na pewno wi\u0119kszo\u015b\u0107 – z maszynami.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Koncert zacz\u0105\u0142 si\u0119, \u017ceby by\u0142o \u015bmieszniej, k\u0142opotami technicznymi, czyli – mo\u017cna powiedzie\u0107 – zaci\u0119ciem si\u0119 maszyny. Ale je\u017celi kto\u015b umieszcza „fiasko” na pocz\u0105tku koncertu, to sam jest sobie winien… to oczywi\u015bcie \u017cart, kt\u00f3ry si\u0119 nasuwa. Utw\u00f3r Fiasco<\/em> Miko\u0142aja Laskowskiego jest inspirowany ostatni\u0105 powie\u015bci\u0105 Stanis\u0142awa Lema, ale nie jest jej odwzorowaniem, chyba \u017ce w samej puencie na temat niemo\u017cliwo\u015bci porozumienia dw\u00f3ch cywilizacji. Ju\u017c kilka zda\u0144 napisanych przez kompozytora w programie brzmi, jakby napisa\u0142a je maszyna. I maszyny brzmi\u0105 na scenie, cho\u0107 ich brzmienie jest niemal ca\u0142kowicie z\u0142o\u017cone z d\u017awi\u0119k\u00f3w instrumentalnych (ale elektronika je uzupe\u0142nia). Muzycy sami staj\u0105 si\u0119 na sw\u00f3j spos\u00f3b zmechanizowani, poruszaj\u0105 mechanicznie twarz\u0105 i g\u0142ow\u0105 (wszyscy jednocze\u015bnie, co zwi\u0119ksza efekt), wreszcie na koniec utworu, wraz z dyrygentem, zwieszaj\u0105 si\u0119, jakby im kto pr\u0105d wy\u0142\u0105czy\u0142. Szkoda, \u017ce nast\u0105pi\u0142 falstart: utw\u00f3r by\u0142 zaczynany w sumie trzy razy, a po drugiej pr\u00f3bie wstawiono kompozycj\u0119 Olgi Neuwirth na perkusj\u0119 i sample. coronAtion I<\/em> to pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 pandemicznego cyklu utwor\u00f3w na r\u00f3\u017cne sk\u0142ady, kt\u00f3rych w sumie powsta\u0142o ju\u017c pi\u0119\u0107. Kr\u00f3tka a tre\u015bciwa, sta\u0142a si\u0119 dobrym przerywnikiem. Troch\u0119 mi by\u0142o szkoda, \u017ce w programie nie znalaz\u0142 si\u0119 utw\u00f3r Neuwirth zwi\u0105zany z Lemem – jest wielbicielk\u0105 jego pisarstwa, o czym \u015bwiadczy np. to<\/a> i to<\/a>, a pisa\u0142a mi o tym tutaj<\/a> (ostatni akapit wpisu).<\/p>\n\n\n\n Zdecydowan\u0105 kulminacj\u0105 koncertu – mimo \u017ce tyle by\u0142o przed ni\u0105 zamieszania – sta\u0142a si\u0119 nowa kompozycja Aleksandra Nowaka Lo firgai (Maska)<\/em>. Jest to monodram wed\u0142ug opowiadania Lema, a enigmatyczne pierwsze s\u0142owo tytu\u0142u jest t\u0142umaczeniem s\u0142owa maska<\/em> na sztuczny j\u0119zyk lo\u017cban, wymy\u015blony w XX w. w celu porozumiewania si\u0119 z maszynami, kt\u00f3ry oczywi\u015bcie, jak wiele innych ludzkich utopijnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, zamiast spe\u0142nia\u0107 \u00f3w cel zgin\u0105\u0142 w pomroce dziej\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W jaki\u015b spos\u00f3b tre\u015b\u0107 opowiadania\/utworu sta\u0142a si\u0119 dalszym ci\u0105giem sobotniego spektaklu o Alanie Turingu, zawieraj\u0105cym dialogi bohatera ze sztuczn\u0105 inteligencj\u0105. Tutaj sztuczna inteligencja, cho\u0107 w kontek\u015bcie bajkowym, obleka si\u0119 w cia\u0142o ludzkie i prze\u017cywa mi\u0142o\u015b\u0107, nie wiedz\u0105c w gruncie rzeczy, co prze\u017cywa i po co – bo stworzona zosta\u0142a, by zabi\u0107 tego, w kim si\u0119 zakochuje. Kompozytor sam stworzy\u0142 libretto, robi\u0105c z opowiadania Lema wyci\u0105g element\u00f3w najistotniejszych. Agata Zubel \u015bpiewa co prawda w lo\u017cban, ale tekst jest wy\u015bwietlany na monitorze. Jest po prostu wspania\u0142a, daje z siebie maksymalne emocje, cho\u0107 przecie\u017c jej bohaterka, dziewczyna-modliszka-maszyna, nie powinna prze\u017cywa\u0107 emocji. Ale prze\u017cywa i w tym w\u0142a\u015bnie ca\u0142y ambaras. Stworzona jako narz\u0119dzie, staje si\u0119 ofiar\u0105.<\/p>\n\n\n\n Z „maszynistycznego” programu wybija\u0142 si\u0119 odmienno\u015bci\u0105 tematyczn\u0105 utw\u00f3r Gestern<\/em> Larsa Pettera Hagena, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 niemal z samych cytat\u00f3w lub pseudocytat\u00f3w (m.in. jest tam chora\u0142 Nun komm der heiden Heiland<\/em> oraz temat Urlicht<\/em> z II Symfonii<\/em> Mahlera), ale na koniec by\u0142 powr\u00f3t do maszynizm\u00f3w, tym razem na pogodnie – Welovelive<\/em> Cezarego Duchnowskiego, rzecz, kt\u00f3ra by\u0142a dwa lata temu<\/a> grana na Festiwalu Prawykona\u0144. Agata Zubel pokaza\u0142a si\u0119 tu z zupe\u0142nie innej strony: \u015bpiewa\u0142a leciutko i zabawowo, jakby wykonywa\u0142a dzieci\u0119c\u0105 piosenk\u0119 (z tekstem abstrakcyjnym). No i konstrukcje Paw\u0142a Roma\u0144czuka, albo przez niego poruszane, albo same poruszaj\u0105ce si\u0119 za spraw\u0105 komputera. I w atmosferze zabawy w ko\u0144cu cz\u0142owiek porozumia\u0142 si\u0119 z maszyn\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Cho\u0107 nie wszystkie utwory koncertu Klangforum Wien w sali kameralnej FN mia\u0142y zwi\u0105zek z Lemem, to na pewno wi\u0119kszo\u015b\u0107 – z maszynami.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9746"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9746"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9747,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9746\/revisions\/9747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/szwarcman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}