{"id":420,"date":"2018-08-18T17:42:31","date_gmt":"2018-08-18T15:42:31","guid":{"rendered":"https:\/\/taniec.blog.polityka.pl\/?p=420"},"modified":"2020-12-06T10:00:03","modified_gmt":"2020-12-06T09:00:03","slug":"upadek-baletu-warszawskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/2018\/08\/18\/upadek-baletu-warszawskiego\/","title":{"rendered":"Upadek Baletu Warszawskiego"},"content":{"rendered":"

\u201eTo by\u0142o straszne, (…) kiedy zobaczy\u0142em Diagilewowskich tancerzy, to najpierw oniemia\u0142em z wra\u017cenia, a potem postanowi\u0142em niezw\u0142ocznie wraca\u0107 do Polski. Po okresie jakiego\u015b za\u0142amania i zniech\u0119cenia zabra\u0142em si\u0119 do mozolnej i systematycznej pracy\u201d – tak Leon W\u00f3jcikowski wspomina\u0142 w rozmowie z Bogus\u0142awem Kaczy\u0144skim, przywo\u0142anej w ksi\u0105\u017cce Ireny Turskiej \u201ePrzeta\u0144czone \u017cycie. Rzecz o Leonie W\u00f3jcikowskim\u201d<\/a>, swoje pierwsze dni w Baletach Rosyjskich Siergieja Diagilewa.
\n
\nDo zespo\u0142u zosta\u0142 zaanga\u017cowany w sierpniu 1915 r. Wcze\u015bniej uko\u0144czy\u0142 warszawsk\u0105 Szko\u0142\u0119 Baletow\u0105 i wyst\u0119powa\u0142 na scenie Teatru Wielkiego. U Diagilewa nad kondycj\u0105 techniczn\u0105 i sprawno\u015bci\u0105 interpretacyjn\u0105 tancerzy czuwa\u0142 w tym czasie Enrico Cecchetti, wybitny pedagog, z kt\u00f3rym w latach 1902-1905 wi\u0105zano w Polsce nadzieje na zreformowanie sto\u0142ecznego baletu.<\/p>\n

Wcze\u015bniej og\u0142oszono stan kryzysowy teatr\u00f3w rz\u0105dowych, powo\u0142ano specjaln\u0105 komisj\u0119 do rozpatrzenia aktualnej sytuacji i okre\u015blenia potrzeb, a Antoniemu Sygiety\u0144skiemu (5.03.1850-14.06.1923) powierzono opracowanie memoria\u0142u o stanie polskiej sztuki baletowej.<\/p>\n

\"Antoni

Antoni Sygiety\u0144ski<\/p><\/div>\n

Spisan\u0105 i przedstawion\u0105 dyrekcji wypowied\u017a \u201eW sprawie reformy teatr\u00f3w warszawskich\u201d opublikowa\u0142 w 1901 r. \u201eKurier Warszawski\u201d. W 1971 r. memoria\u0142 zosta\u0142 wydany w formie ksi\u0105\u017ceczki pt. \u201eBalet warszawski na prze\u0142omie XIX i XX wieku\u201d, w opracowaniu i ze wst\u0119pem Bo\u017ceny Mamontowicz-\u0141ojek, przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne.<\/p>\n

Wiedzia\u0142em, \u017ce czeka mnie praca nie lada i \u017ce b\u0119d\u0119 musia\u0142 gada\u0107 za wszystkich. Odrzuci\u0142em tedy na bok wszelk\u0105 prac\u0119 (…) i po\u017cyczywszy 450 rubli (na 3% miesi\u0119cznie), odda\u0142em si\u0119 sprawie dusz\u0105 i cia\u0142em. Czym zdzia\u0142a\u0142 co, nie wiem. To pewne jednak, \u017ce przez miesi\u0105c gotowa\u0142o si\u0119 jak w garnku. Wszystkie moje postulaty przesz\u0142y w zasadzie. Co si\u0119 jednak z nimi stanie w praktyce, nie \u015bmiem nawet wieszczy\u0107. Widz\u0119 tylko prywat\u0119, nami\u0119tno\u015bci niskie i tch\u00f3rzostwo. Ani kawa\u0142ka cz\u0142owieka, kt\u00f3ry by widzia\u0142 idee! Reforma baletu? I owszem, byle moja kochanka zosta\u0142a. J\u0119zyk polski w operze? I owszem, byle nie usuwa\u0107 W\u0142och\u00f3w daj\u0105cych \u0142ap\u00f3wki. Reforma Teatru Rozmaito\u015bci? I owszem, bylem ja by\u0142 dyrektorem…<\/em><\/p>\n

– z korespondencji Antoniego Sygiety\u0144skiego i Piotra Chmielowskiego.<\/p>\n

Krytyce poddane zosta\u0142y ubogi repertuar (od stycznia 1892 r. do lipca 1901 r. zaprezentowano w Teatrze Wielkim 18 balet\u00f3w, z tego sze\u015b\u0107 po raz pierwszy), szablonowe choreografie i mierna muzyka, kt\u00f3rych nik\u0142e walory artystyczne mia\u0142 \u201erekompensowa\u0107\u201d pozbawiony gustu przepych scenograficzny spektakli.<\/p>\n

\u201e\u015anieg i ogie\u0144” powi\u0119ksza liczb\u0119 utwor\u00f3w podobnych przesz\u0142ych i przysz\u0142ych, nie wzbogacaj\u0105c jednak \u017cadnym nowym szczeg\u00f3\u0142em, chyba tym, i\u017c przyjmuje w nim udzia\u0142 p\u0142e\u0107 wy\u0142\u0105cznie pi\u0119kna, z wyj\u0105tkiem jednego i jedynego tancerza (Jana Walczaka)<\/em>.<\/p>\n

– \u201eKurier Poranny”, 12 pa\u017adziernika 1900 r.<\/p>\n

Powodzeniem, acz nie pozbawionym zastrze\u017ce\u0144 cieszy\u0142y si\u0119 balety \u201ePan Twardowski\u201d i \u201eWesele w Ojcowie\u201d. Atrakcj\u0105 by\u0142o \u201eJezioro \u0142ab\u0119dzie\u201d Piotra Czajkowskiego, chwalone przez autora memoria\u0142u w warstwie muzycznej, krytykowane od strony wykonawczej i inscenizacyjnej.<\/p>\n

Sygiety\u0144ski, zwolennik baletu romantycznego (\u201epoetycznego\u201d), w kt\u00f3rym ruch wynika\u0142 z akcji i by\u0142 odzwierciedleniem stan\u00f3w duchowych, nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 pogodzi\u0107 z dominacj\u0105 ubogiej dramaturgicznie i nastawionej na wirtuozeri\u0119 szko\u0142y w\u0142oskiej, kt\u00f3rej przedstawicielem by\u0142 Rafael Grassi, zaanga\u017cowany przez Teatr Wielki od 1892 r. na stanowisku kierownika baletu i pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 g\u0142\u00f3wnego choreografa.<\/p>\n

Z baletu usuni\u0119to w orkiestrze muzyk\u0119 pi\u0119kn\u0105, a na scenie sztuk\u0119 choreograficzn\u0105, uzmys\u0142awiaj\u0105c\u0105 rytm tej muzyki. Natomiast wprowadzono akrobatyk\u0119 w takt b\u0119bn\u00f3w przy odg\u0142osie tr\u0105b wrzaskliwych. Poniewa\u017c to samo odbywa si\u0119 w cyrku, z dodatkiem \u0107wicze\u0144 na trapezie i turniej\u00f3w konnych, nic dziwnego zatem, i\u017c cyrk zabra\u0142 Teatrowi Wielkiemu cz\u0119\u015b\u0107 publiczno\u015bci ucz\u0119szczaj\u0105cej na balet. Nie mo\u017cna bezkarnie zmienia\u0107 charakteru przedstawie\u0144, istoty sztuki.<\/em><\/p>\n

Du\u017co do \u017cyczenia pozostawia\u0142 te\u017c jego zdaniem poziom zespo\u0142u, kt\u00f3remu zarzuca\u0142 brak s\u0142uchu muzycznego (\u201ezaledwie jakie\u015b kilka os\u00f3b z ca\u0142ego zespo\u0142u wykonywa ruchy w takt muzyki\u201d), a tak\u017ce z\u0142e ustawienie cia\u0142a (\u201eramiona przyci\u0105gni\u0119te do karku, kolana zebrane do \u015brodka i stopy wykr\u0119cone od pola\u201d).<\/p>\n

Skutek by\u0142 op\u0142akany. Frekwencja mala\u0142a, przedstawienia przynosi\u0142y straty (w 1900 r. balet kosztowa\u0142 78 tys. rubli, doch\u00f3d wyni\u00f3s\u0142 18 tys.). I cho\u0107, jak podkre\u015bli\u0142 Sygiety\u0144ski, \u201ebalet nigdzie si\u0119 nie op\u0142aca; jest to jego przywilej\u201d i \u201eo zmniejszeniu p\u0142acy mowy nawet by\u0107 nie mo\u017ce\u201d, koszty utrzymania zespo\u0142u, w kt\u00f3rym wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 zaanga\u017cowanych by\u0142o 177\u2013193 tancerek i tancerzy oraz personelu, by\u0142y nieadekwatne do osi\u0105ganych efekt\u00f3w artystycznych.<\/p>\n

Sugerowa\u0142 wi\u0119c zredukowanie sk\u0142adu. Co te\u017c uczyniono, a Sygiety\u0144ski sta\u0142 si\u0119 wrogiem numer jeden \u015brodowiska baletowego i nawet krytykuj\u0105cych stan warszawskiego baletu dziennikarzy oraz wydawc\u00f3w.<\/p>\n

Nie \u017ca\u0142owa\u0142 szczypa\u0144 i r\u00f3\u017cnych przytyczek<\/em>
\nM\u0119drzec kurierkowy, tyciuni krytyczek,<\/em>
\nI dot\u0105d gryzmoli\u0142 o teatrze brednie,<\/em>
\nA\u017c zachwia\u0142 teatrem \u00f3w krytyk bezwiednie.<\/em><\/p>\n

– \u201eMucha\u201d, 1901 r.<\/p>\n

W 1902 r. sprowadzono do Warszawy Enrico Cecchettiego, kt\u00f3ry cud\u00f3w r\u00f3wnie\u017c nie zdzia\u0142a\u0142. Podni\u00f3s\u0142 wprawdzie poziom techniczny zespo\u0142u, ale nadal szwankowa\u0142 repertuar, niezadowalaj\u0105cy publiczno\u015bci ani krytyk\u00f3w. S\u0142ynny W\u0142och opu\u015bci\u0142 Teatr Wielki w sierpniu 1905 r.<\/p>\n

\"Anna

Anna Paw\u0142owa i Enrico Cecchetti<\/p><\/div>\n

Mo\u017ce wi\u0119c reform\u0119 baletu nale\u017ca\u0142o zacz\u0105\u0107 od szko\u0142y baletowej, co r\u00f3wnie\u017c postulowa\u0142 Antoni Sygiety\u0144ski, pisz\u0105c: \u201eDo szko\u0142y baletowej przyjmuje si\u0119 dzieci bez wyboru: nikt nie zwraca uwagi na budow\u0119 klatki piersiowej, na proporcj\u0119 r\u0105k, na powab twarzy, ba! nawet na prawid\u0142owy uk\u0142ad n\u00f3g. (…) Muzykalno\u015b\u0107 nie obowi\u0105zuje te\u017c wcale, jak gdyby taniec nie by\u0142 w zwi\u0105zku \u015bcis\u0142ym z muzyk\u0105. Nast\u0119pnie dzieci raz przyj\u0119te do szko\u0142y, zdolne czy niezdolne, pozostaj\u0105 w niej bez ko\u0144ca\u201d. Wytyka\u0142 te\u017c przerost personelu, zaleca\u0142 redukcj\u0119 klas, a przede wszystkim stworzenie programu i powierzenie nauczania utalentowanym pedagogom.<\/p>\n

Ka\u017cdy mistrz uczy pod\u0142ug swojej maniery, pod\u0142ug swego widzimisi\u0119. Uczniowie i uczennice przechodz\u0105 z klasy do klasy bez nale\u017cytego przygotowania. (…) \u017badnego skojarzenia ruch\u00f3w! Ka\u017cdy inaczej trzyma g\u0142ow\u0119, ka\u017cdy inaczej wymachuje r\u0119koma, ka\u017cdy inaczej dokonywa skok\u00f3w. (…) To\u017c samo na scenie. St\u0105d brak wyrazu: wszyscy ta\u0144cz\u0105 czy skacz\u0105 jak lalki nakr\u0119cone.<\/em><\/p>\n

Czytaj\u0105c te fragmenty, \u0142atwiej sobie wyobrazi\u0107 i zrozumie\u0107 przera\u017cenie Leona W\u00f3jcikowskiego podczas pierwszych lekcji baletu i pr\u00f3b w zespole Diagilewa. Planowana reforma nie zosta\u0142a zrealizowana – w latach 1907-14 w szkole i na scenie nadal panowa\u0142y stare wzorce. W nowym zespole musia\u0142 wi\u0119c szybko nadrobi\u0107 braki w edukacji. Kiedy jednak kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, dzi\u0119ki zdobytemu w ten spos\u00f3b do\u015bwiadczeniu sta\u0142 si\u0119 jednym z najbardziej cenionych i lubianych pedagog\u00f3w.<\/p>\n

Niestety, dzisiaj polskie szkolnictwo baletowe r\u00f3wnie\u017c boryka si\u0119 z problemami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzisiaj polskie szkolnictwo baletowe r\u00f3wnie\u017c boryka si\u0119 z problemami.\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":423,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,111,406,6],"tags":[113,405,112],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/420"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=420"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/420\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3077,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/420\/revisions\/3077"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/media\/423"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=420"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=420"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=420"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}