![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/352x500.jpg\")
<\/p>\nJak opowiedzie\u0107 o wielkim malarzu tancerek, o kt\u00f3rym doskonale napisa\u0142 genialny Paul Val\u00e9ry? \u2028I czy warto przenosi\u0107 na obraz, tym razem filmowy, my\u015bli i s\u0142owa, gdzie\u015b ju\u017c kiedy\u015b wypowiedziane, zapisane, zrelacjonowane?<\/p>\n
Nie chcia\u0142abym kogokolwiek zniech\u0119ci\u0107, bo film jest dobry, rzetelnie zrealizowany i – tak jak zapowiadano – ukazuj\u0105cy \u201ed\u0105\u017cenia Degasa do doskona\u0142o\u015bci\u201d. Cieszy si\u0119 du\u017cym powodzeniem, sama obejrza\u0142am go ju\u017c dwa razy, zawsze przy ca\u0142kowicie zape\u0142nionej widowni.\u00a0Nie mog\u0119 si\u0119 jednak zgodzi\u0107, \u017ce dokument w re\u017cyserii Davida Bickerstaffa\u00a0\u201eujawnia bardziej z\u0142o\u017con\u0105 prawd\u0119\u201d i ukazuje dzie\u0142a Degasa \u201ew nieznany dot\u0105d spos\u00f3b\u201d. Wydaje mi si\u0119, \u017ce\u00a0wypowiedzi artyst\u00f3w, historyk\u00f3w sztuki i kurator\u00f3w z\u00a0Fitzwilliam Museum w Cambridge do tego typu stwierdze\u0144 nie uprawniaj\u0105.\u00a0Zrobi\u0142 to ju\u017c du\u017co wcze\u015bniej francuski poeta i eseista – lepiej, ciekawiej i w bardziej pog\u0142\u0119biony, filozoficzny spos\u00f3b.\u00a0Chyba dlatego wychodzi\u0142am z kina z poczuciem niedosytu i przekonaniem, \u017ce je\u015bli chce si\u0119 pozna\u0107 bli\u017cej Degasa, to tylko poprzez lektur\u0119 eseju Val\u00e9ry\u2019ego.<\/p>\n
\u201eDegas, \u015bwiatowiec gardz\u0105cy poklaskiem, ignorant w kwestiach interesu, cz\u0142owiek najbardziej nieczu\u0142y na korzy\u015bci materialne, wyrokowa\u0142 o w\u0142adzy, jak gdyby realne warunki sprawowania w\u0142adzy pozwala\u0142y kiedykolwiek na czysto\u015b\u0107 i wielki styl.\u00a0Jak tylu innych da\u0142 si\u0119 oszuka\u0107 historii i historykom, polityk\u0119 podaj\u0105cym za sztuk\u0119 i wiedz\u0119, czym ona mo\u017ce by\u0107 tylko w ksi\u0105\u017ckach, zwa\u017cywszy fa\u0142szywe perspektywy, arbitralne podzia\u0142y i liczne konwencje, z kt\u00f3rych jedne przypominaj\u0105 konwencje teatru, inne gr\u0119 w szachy\u201d – to cytat z rozdzia\u0142u \u201ePolityka Degasa\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
Ale jest w nim tak\u017ce mowa o antysemityzmie artysty i o jego identyfikacji ze skrajnie nacjonalistycznymi opiniami.\u00a0Bo Degas, sam to podkre\u015bla\u0142, mia\u0142 najgorszy w \u015bwiecie charakter, umia\u0142 zjednywa\u0107 i zra\u017ca\u0107.\u00a0By\u0142 czaruj\u0105co z\u0142o\u015bliwy – czu\u0142o\u015b\u0107 miesza\u0142a si\u0119 u niego z ironi\u0105 i brutalno\u015bci\u0105.\u00a0Tak\u017ce nieufny wobec ludzi. Widz\u0105cy ich od najgorszej strony.\u00a0Ostry w s\u0105dach, wymagaj\u0105cy, \u201ew wielu \u017cyciowych sprawach mia\u0142 pogl\u0105dy prostej kobiety\u201d.\u00a0Rzadko zadowolony ze swoich obraz\u00f3w, uwa\u017ca\u0142, \u017ce dzie\u0142o nigdy nie jest sko\u0144czone i \u201enie rozumia\u0142, jak artysta ogl\u0105daj\u0105c sw\u00f3j obraz, nie pragnie, po pewnym czasie powrotu do pracy nad nim\u201d.<\/p>\n
Czy mierny artysta nie nadaje si\u0119 bardziej na mistrza ni\u017c artysta wielki? Trzeba przyzna\u0107, \u017ce mierni arty\u015bci cz\u0119sto maj\u0105 wi\u0119cej pewno\u015bci ni\u017c wielcy; to niemal definicja\u00a0<\/em>–\u00a0Paul Val\u00e9ry.<\/p>\n Abnegat, w domu ubrany jak n\u0119dzarz, w znoszonych pantoflach i w rozpi\u0119tych spodniach, sp\u0119dza\u0142 wieczory w kulisach opery i na wy\u015bcigach.<\/p>\n Zdumiewaj\u0105ce s\u0105 wypowiedzi czy programy artyst\u00f3w, pe\u0142ne filozofii, rozwa\u017ca\u0144 niekiedy matematycznych, a cz\u0119sto naiwnych, kt\u00f3re maj\u0105 przygotowa\u0107 publiczno\u015b\u0107 do zrozumienia dzie\u0142 i zgody na ich wygl\u0105d. Ale powinno by\u0107 na odwr\u00f3t, bo w\u0142a\u015bnie wygl\u0105d ma sam przez si\u0119 prowadzi\u0107 do akceptacji, a je\u015bli artysta chce zasugerowa\u0107 jak\u0105\u015b ide\u0119, to drog\u0105 do niej jest postrzeganie\u00a0<\/em>–\u00a0Paul Val\u00e9ry.<\/p>\n Bezlitosny dla nowo\u015bci, co s\u0105 tylko \u201enowe\u201d.\u00a0Odwag\u0105 i \u015bcis\u0142o\u015bci\u0105 umys\u0142u wyprzedza\u0142 wielu wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w.\u00a0Dzie\u0142o by\u0142o dla niego rezultatem szeregu operacji, refleksji i studiowania mistrz\u00f3w.\u00a0Wobec niewielu rzeczy \u0142agodny, nie mia\u0142 pob\u0142a\u017cliwo\u015bci dla krytyki i teorii.\u00a0\u201eCh\u0119tnie m\u00f3wi\u0142 – i powtarza\u0142 – \u017ce Muzy nie dyskutuj\u0105. Pracuj\u0105 ca\u0142y dzie\u0144, ka\u017cda oddzielnie. Kiedy nadchodzi wiecz\u00f3r i praca sko\u0144czona, spotykaj\u0105 si\u0119 i ta\u0144cz\u0105: nie rozmawiaj\u0105 nigdy.”<\/p>\n Nie zapominajmy, \u017ce rzecz pi\u0119kna czyni nas niemymi z podziwu\u2026\u00a0Ku takiemu dzia\u0142aniu nale\u017cy zmierza\u0107; ale nie trzeba go myli\u0107 z niemot\u0105 os\u0142upienia.\u00a0Jest niespodzianka, kt\u00f3ra odnawia ka\u017cde spojrzenie, i im bardziej bada si\u0119 dzie\u0142o, w im wi\u0119ksz\u0105 blisko\u015b\u0107 z nim si\u0119 wchodzi, tym bardziej staje si\u0119 nieuchwytna, a wyczuwalna. To dobra niespodzianka. Druga natomiast jest rezultatem szoku prze\u0142amuj\u0105cego konwencj\u0119 lub przyzwyczajenie i sprowadza si\u0119 do tego szoku\u00a0<\/em>–\u00a0Paul Val\u00e9ry.<\/p>\n Malowa\u0142 i rze\u017abi\u0142 postaci z \u017cycia wzi\u0119te, ale \u201enie kusi\u0142y go pi\u0119kne kobiety, ciekawi\u0142o go wyspecjalizowane zwierz\u0119 rodzaju \u017ce\u0144skiego, niewolnica ta\u0144ca\u201d.<\/p>\n Dlatego nie \u0142agodzi\u0142 modeli upi\u0119kszeniami.\u00a0Traktowa\u0142 cia\u0142a tak samo mi\u0142o\u015bnie i bezwgl\u0119dnie, jak Stendhal charaktery i motywy ludzkie.\u00a0\u0141\u0105czy\u0142 to, co ulotne z nieustaj\u0105c\u0105 prac\u0105.<\/p>\n Taniec rodzi plastyk\u0119: przyjemno\u015b\u0107 ta\u0144czenia idzie w parze z przyjemno\u015bci\u0105 patrzenia na taniec.<\/em><\/p>\n Najbardziej swobodny, gibki i rozkoszny ze wszystkich ta\u0144c\u00f3w objawi\u0142 mi si\u0119 na ekranie, gdzie pokazywano wielkie Meduzy: nie by\u0142y to kobiety i nie ta\u0144czy\u0142y\u00a0<\/em>–\u00a0Paul Val\u00e9ry.<\/p>\n Na staro\u015b\u0107 przera\u017caj\u0105co samotny, wydany ponurym my\u015blom, dziki, bezwzgl\u0119dny, niezno\u015bny.\u00a0Umar\u0142 po zbyt d\u0142ugim \u017cyciu, bo p\u00f3\u017aniej ni\u017c jego \u015bwiat\u0142o.\u00a0Kiedy\u00a0dotyk i gest zast\u0119powa\u0142y mu wzrok i p\u0119dzel.<\/p>\n To tylko niekt\u00f3re wybrane my\u015bli (nie zawsze b\u0119d\u0105ce dok\u0142adnymi cytatami) z eseju \u201eDegas, taniec, rysunek\u201d.\u00a0Jednej z najbardziej fascynuj\u0105cych lektur o Degasie, sztuce, ta\u0144cu, \u017cyciu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jak opowiedzie\u0107 o wielkim malarzu tancerek?<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":708,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,230],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/689"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=689"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/689\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2863,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/689\/revisions\/2863"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/media\/708"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/taniec\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/485px-Edgar_Germain_Hilaire_Degas_024.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/765px-Edgar_Degas_Waiting.jpg\")
<\/p>\n