{"id":1298,"date":"2015-04-01T07:29:05","date_gmt":"2015-04-01T05:29:05","guid":{"rendered":"http:\/\/zagner.blog.polityka.pl\/?p=1298"},"modified":"2015-04-01T07:52:02","modified_gmt":"2015-04-01T05:52:02","slug":"palestyna-przystepuje-do-mtk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/2015\/04\/01\/palestyna-przystepuje-do-mtk\/","title":{"rendered":"Palestyna przyst\u0119puje do MTK"},"content":{"rendered":"

1 kwietnia, czyli \u017carty na bok. Palestyna oficjalnie staje si\u0119 cz\u0142onkiem MTK. O prawne aspekty tego wydarzenia zapyta\u0142am dr Patrycj\u0119 Grzebyk z Uniwersytetu Warszawskiego, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 m.in. mi\u0119dzynarodowym prawem karnym.
\n<\/strong>
\n

\"Fot.<\/a>

Fot. steve_h, Flickr CC by 2.0.<\/p><\/div><\/p>\n

Agnieszka Zagner: – 1 kwietnia 2015 r. Palestyna staje si\u0119 cz\u0142onkiem Mi\u0119dzynarodowego Trybuna\u0142u Karnego. Co to dla niej oznacza?<\/strong>
\nDr Patrycja Grzebyk<\/strong>: – W praktyce – \u017ce MTK b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 zaj\u0105\u0107 si\u0119 wnioskami Palestyny o zbadanie zbrodni pope\u0142nionych na jej terytorium. Do tej pory by\u0142o to niemo\u017cliwe z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w. MTK mo\u017ce s\u0105dzi\u0107 za zbrodnie (tj. zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzko\u015bci czy ludob\u00f3jstwo) tylko w\u00f3wczas, gdy dosz\u0142o do nich na terytorium pa\u0144stwa strony statutu MTK lub gdy zbrodnie pope\u0142niane s\u0105 przez obywateli pa\u0144stwa, kt\u00f3re jest stron\u0105 statutu MTK. Ani Izrael, ani Palestyna stronami statutu do tej pory nie by\u0142y. <\/p>\n

Istnieje jeszcze mo\u017cliwo\u015b\u0107 przekazania sytuacji przez Rad\u0119 Bezpiecze\u0144stwa, ale to w przypadku Palestyny nie mog\u0142o mie\u0107 miejsca ze wzgl\u0119du na sprzeciw USA jako sta\u0142ego cz\u0142onka RB. Statut przewiduje r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 z\u0142o\u017cenia deklaracji przez pa\u0144stwo, kt\u00f3re nie jest stron\u0105 statutu rzymskiego, o uznaniu jurysdykcji MTK. W 2009 r. Palestyna z\u0142o\u017cy\u0142a deklaracj\u0119 o obj\u0119ciu jurysdykcj\u0105 Trybuna\u0142u zbrodni pope\u0142nionych na jej terytorium po 1 lipca 2002 r., ale MTK przez lata nie rozpoczyna\u0142 cho\u0107by wst\u0119pnego dochodzenia na podstawie tej\u017ce deklaracji. Chodzi\u0142o o to, \u017ce cho\u0107 Palestyna sama uwa\u017ca\u0142a si\u0119 za pa\u0144stwo, to jej pa\u0144stwowo\u015b\u0107 by\u0142a kwestionowana przez inne podmioty.<\/p>\n

Jednak w listopadzie 2013 r. to si\u0119 zmieni\u0142o, Palestyna sta\u0142a si\u0119 \u201epa\u0144stwem\u201d niecz\u0142onkowskim ONZ…<\/strong>
\nDok\u0142adniej m\u00f3wi\u0105c – uzyska\u0142a status pa\u0144stwa obserwatora w ONZ i dopiero wtedy Trybuna\u0142 uzna\u0142, \u017ce mo\u017ce ona sk\u0142ada\u0107 odpowiednie deklaracje na podstawie statutu MTK. Trybuna\u0142 uzna\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce deklaracja z\u0142o\u017cona przez Palestyn\u0119 w 2009 r. nie wywiera skutk\u00f3w prawnych, gdy\u017c w momencie jej z\u0142o\u017cenia Palestyna jeszcze formalnie nie by\u0142a uznana za pa\u0144stwo. Dlatego wa\u017cne s\u0105 tu jeszcze kolejne daty. 1 stycznia 2015 r. \u2013 kolejna deklaracja o uznaniu jurysdykcji MTK. I 2 stycznia 2015 r. – data przyst\u0105pienia Palestyny do statutu rzymskiego. <\/p>\n

Zgodnie ze statutem rzymskim trybuna\u0142 mo\u017ce s\u0105dzi\u0107 zbrodnie pope\u0142nione wy\u0142\u0105cznie po dacie wej\u015bcia statutu wobec danego pa\u0144stwa, czyli w przypadku Palestyny po 1 kwietnia 2015 r. Dlatego te\u017c Palestyna zdecydowa\u0142a si\u0119 – opr\u00f3cz przyst\u0105pienia do statutu rzymskiego – z\u0142o\u017cy\u0107 deklaracj\u0119 o uznaniu jurysdykcji MTK wobec zbrodni pope\u0142nionych na terytorium okupowanym i we Wschodniej Jerozolimie po 13 czerwca 2014 r. Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce czasowej jurysdykcji MTK nie mo\u017cna rozszerza\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107, gdy\u017c graniczn\u0105 dat\u0105 zawsze musi by\u0107 data wej\u015bcia w \u017cycie statutu, czyli 1 lipca 2002 r.<\/p>\n

Czy w praktyce oznacza to, \u017ce Palestyna nie mo\u017ce domaga\u0107 si\u0119 os\u0105dzenia osadnictwa na terenie Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu przed 1 lipca 2002 r.? Przecie\u017c do tego czasu na terytoriach okupowanych by\u0142o ponad 400 tys. os\u00f3b. Do dzi\u015b s\u0105 one na Zachodnim Brzegu i we Wschodniej Jerozolimie. Plus 300 tys., kt\u00f3rzy pojawili si\u0119 tam po 2002 r. Czy to znaczy, \u017ce MTK nimi si\u0119 w og\u00f3le nie zajmie?<\/strong>
\nPrecyzyjnie ujmuj\u0105c \u2013 wed\u0142ug Statutu Rzymskiego zbrodni\u0105 jest \u201eprzesiedlanie, bezpo\u015brednio lub po\u015brednio, przez mocarstwo okupuj\u0105ce cz\u0119\u015bci w\u0142asnej ludno\u015bci cywilnej na terytorium okupowane lub deportacja albo przesiedlanie ca\u0142o\u015bci lub cz\u0119\u015bci ludno\u015bci cywilnej zamieszka\u0142ej na terytorium okupowanym w ramach tego terytorium lub poza nie”. MTK mo\u017ce zajmowa\u0107 si\u0119 zbrodniami wojennymi, ludob\u00f3jstwem czy zbrodniami przeciwko ludzko\u015bci, kt\u00f3re zosta\u0142y pope\u0142nione po 1 lipca 2002 r., a w przypadku Palestyny – po 1 kwietnia 2015 r. (data wej\u015bcia w \u017cycie statutu rzymskiego wobec Palestyny) lub w przypadku terytori\u00f3w okupowanych i Wschodniej Jerozolimy po 13 czerwca 2014 r. (data wskazana w deklaracji z\u0142o\u017conej na podstawie art. 12 ust. 3 statutu rzymskiego). Je\u015bli wi\u0119c dochodzi\u0142o do przesiedle\u0144 ludno\u015bci izraelskiej na terytoria okupowane po tych\u017ce datach, to MTK mo\u017ce si\u0119 takim przypadkami zaj\u0105\u0107, ale nie tymi, do kt\u00f3rych dosz\u0142o wcze\u015bniej.<\/p>\n

Do tej pory Izrael twierdzi\u0142, \u017ce przede wszystkim sprawa dotyczy terytorium spornego, a nie okupowanego, co wi\u0119cej Palestyna ani zreszt\u0105 sam Izrael nie s\u0105 stronami MTK, wi\u0119c nie mog\u0105 podlega\u0107 jego os\u0105dowi.<\/strong>
\nBez wzgl\u0119du na to, co twierdzi Izrael, osadnictwo, czyli przesiedlanie ludno\u015bci cywilnej na zaj\u0119te terytorium innego pa\u0144stwa, jest zbrodni\u0105 wojenn\u0105 w rozumieniu statutu rzymskiego. Nawet je\u015bli Izrael do niego nie przyst\u0105pi\u0142, to zakaz dokonywania tego typu przesiedle\u0144 obowi\u0105zuje go na mocy konwencji genewskich o ochronie ofiar wojny z 1949 r., kt\u00f3rych Izrael jest stron\u0105.<\/p>\n

Ale co MTK mo\u017ce w\u0142a\u015bciwie zrobi\u0107? Kto mo\u017ce by\u0107 \u015bcigany?<\/strong>
\nTeoretycznie odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosz\u0105 osoby, kt\u00f3re podj\u0119\u0142y decyzje o utworzeniu nowych osiedli lub przesiedleniu ludno\u015bci cywilnej do ju\u017c istniej\u0105cych na terytorium okupowanym, wi\u0119c pewnie w tym przypadku \u00f3wcze\u015bni szefowie pa\u0144stwa i rz\u0105du Izraela. Problem w tym, \u017ce nawet je\u015bli prokurator skierowa\u0142by stosowny wniosek do Izby Przygotowawczej Trybuna\u0142u i uzyska\u0142by nakaz zatrzymania podejrzanego czy te\u017c cho\u0107by nakaz stawienia si\u0119 przed trybuna\u0142em, to wyegzekwowanie postanowie\u0144 trybuna\u0142u jest uzale\u017cnione od dobrej woli pa\u0144stw. Trudno wyobrazi\u0107 sobie, by do tego dosz\u0142o w przypadku Izraela. W tej sytuacji MTK b\u0119dzie oczywi\u015bcie m\u00f3g\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Rady Bezpiecze\u0144stwa ONZ o wsparcie w \u015bciganiu podejrzanych o pope\u0142nienie zbrodni, ale projekt ewentualnej rezolucji i tak zapewne zosta\u0142by zablokowany przez USA.<\/p>\n

Czyli de facto wszystkie osoby, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 za zbrodnie, mog\u0105 czu\u0107 si\u0119 bezkarnie. Nie ma co liczy\u0107 na MTK?<\/strong>
\nRzeczywi\u015bcie Trybuna\u0142 nazywany jest cz\u0119sto kolosem na glinianych nogach. Nie ma w\u0142asnej policji, kt\u00f3ra mog\u0142aby zatrzyma\u0107 podejrzanego, mo\u017ce liczy\u0107 wy\u0142\u0105cznie na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 innych pa\u0144stw. To w praktyce okazuje si\u0119 trudne. Nie mo\u017cna oczywi\u015bcie wykluczy\u0107, \u017ce przyk\u0142adowo nowe w\u0142adze Izraela przesta\u0142yby chroni\u0107 odpowiedzialnych za zbrodnie, poniewa\u017c jednak chodzi o osoby pe\u0142ni\u0105ce najwy\u017csze funkcje pa\u0144stwowe, wydaje si\u0119 to ma\u0142o prawdopodobne. Brak wsp\u00f3\u0142pracy ze strony w\u0142adz Sudanu nie pozwala na przyk\u0142ad na os\u0105dzenie zbrodni w Darfurze. Podobnie w przypadku sprawy urz\u0119duj\u0105cego (!) prezydenta Kenii Uhuru Kenyatty oskar\u017conego o dopuszczenie si\u0119 zbrodni przeciwko ludzko\u015bci. Prokurator poni\u00f3s\u0142 pora\u017ck\u0119 wobec oczywistego braku wsp\u00f3\u0142pracy ze strony w\u0142adz kenijskich i wrogo\u015bci nie tylko ze strony prezydenta Kenii, ale i Unii Afryka\u0144skiej.<\/p>\n

Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce MTK nie mo\u017ce by\u0107 traktowany jako remedium na ka\u017cde wyrz\u0105dzone z\u0142o. Trybuna\u0142, zgodnie z zasad\u0105 komplementarno\u015bci, powinien s\u0105dzi\u0107 te zbrodnie, kt\u00f3rych pa\u0144stwo nie mo\u017ce lub nie chce os\u0105dzi\u0107. Ma by\u0107 ostatni\u0105 desk\u0105 ratunku, a ostatnio cz\u0119sto jest wykorzystywany politycznie cho\u0107by przez RB. Przekazuje mu si\u0119 sytuacj\u0119 do os\u0105dzenia, maj\u0105c pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wobec braku wsp\u00f3\u0142pracy ze strony pa\u0144stw post\u0119powanie nie mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 sukcesem.<\/p>\n

Nie tylko Palestyna ma swoje zatargi z Izraelem, ale r\u00f3wnie\u017c Izrael z Palestyn\u0105. Dla Izraela kluczowa jest kwestia bezpiecze\u0144stwa jego obywateli, przeciwko kt\u00f3rym co jaki\u015b czas wystrzeliwane s\u0105 rakiety z terytorium Gazy. Czy Izrael, nie b\u0119d\u0105c cz\u0142onkiem MTK, mo\u017ce domaga\u0107 si\u0119 os\u0105dzenia tej sprawy?<\/strong>
\nTak. Palestyna uwa\u017ca, \u017ce w tej chwili ma bat na Izrael, ale przyst\u0105pienie do statutu rzymskiego to bro\u0144 obosieczna. Na mocy statutu MTK trybuna\u0142 mo\u017ce s\u0105dzi\u0107 teraz nie tylko zbrodnie pope\u0142nione na terytorium Palestyny, ale tak\u017ce przez jej obywateli na terytorium przyk\u0142adowo Izraela. Izrael mo\u017ce wi\u0119c powiadamia\u0107 prokuratora MTK o tego typu zbrodniach, a prokurator – bior\u0105c pod uwag\u0119 m.in. powag\u0119 zbrodni – mo\u017ce wszcz\u0105\u0107 post\u0119powanie z w\u0142asnej inicjatywy. Mo\u017ce domaga\u0107 si\u0119 ochrony, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na to, \u017ce zbrodnie zosta\u0142y pope\u0142nione przez obywateli pa\u0144stwa b\u0119d\u0105cego cz\u0142onkiem MTK. Oznacza to r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Izrael mo\u017ce z\u0142o\u017cy\u0107 wniosek przeciwko Palestynie.<\/p>\n

Zak\u0142adaj\u0105c jednak, \u017ce spraw\u0119 uda si\u0119 os\u0105dzi\u0107 przed MTK, czy mo\u017cliwe jest aresztowanie winnych? <\/strong>
\nTeoretycznie wszystkie strony statutu rzymskiego na jego mocy s\u0105 zobowi\u0105zane do wsp\u00f3\u0142pracy z Trybuna\u0142em i powinny wyda\u0107 w jego r\u0119ce ka\u017cdego, bez wzgl\u0119du na funkcj\u0119, jak\u0105 pe\u0142ni. Z drugiej jednak strony pa\u0144stwa s\u0105 zobowi\u0105zane do poszanowania przywilej\u00f3w i immunitet\u00f3w przedstawicieli innych pa\u0144stw. Zgodnie z art. 98 MTK nie powinien ro\u015bci\u0107 sobie pretensji wobec pa\u0144stwa, kt\u00f3re nie wyda takiej osoby, kieruj\u0105c si\u0119 zasad\u0105 poszanowania przywilej\u00f3w i immunitet\u00f3w dyplomatycznych. Ale dane pa\u0144stwo mo\u017ce od tej zasady odst\u0105pi\u0107, w\u0142a\u015bnie powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na swoje zobowi\u0105zania traktatowe wobec MTK oraz wynikaj\u0105ce z obowi\u0105zku po\u0142o\u017cenia kresu najpowa\u017cniejszym zbrodniom mi\u0119dzynarodowym. Nie bez powodu na przyk\u0142ad prezydent Sudanu zrezygnowa\u0142 z wizyty w Nowym Jorku, obawiaj\u0105c si\u0119 aresztowania.<\/p>\n

Czyli w gr\u0119 wchodzi czysta polityka.<\/strong>
\nNa to wygl\u0105da. Mo\u017cna bez trudu uzasadni\u0107 prawnie obowi\u0105zek wsp\u00f3\u0142pracy z MTK, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na zasad\u0119 odpowiedzialno\u015bci za zbrodnie bez wzgl\u0119du na pozycj\u0119, jak\u0105 si\u0119 zajmuje, czy przys\u0142uguj\u0105ce immunitety. Mo\u017cna te\u017c uzasadni\u0107 odmow\u0119 tej wsp\u00f3\u0142pracy, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na konieczno\u015b\u0107 poszanowania przywilej\u00f3w i immunitet\u00f3w przys\u0142uguj\u0105cych najwy\u017cszym przedstawicielom pa\u0144stwa.<\/p>\n

*<\/p>\n

Dr Patrycja Grzebyk<\/strong> jest absolwentk\u0105 prawa oraz stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie jest adiunktem w Zak\u0142adzie Studi\u00f3w Strategicznych Instytutu Stosunk\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych UW. Zajmuje si\u0119 mi\u0119dzynarodowym prawem humanitarnym, mi\u0119dzynarodowym prawem karnym, prawami cz\u0142owieka, a tak\u017ce prawem do u\u017cycia si\u0142y, w tym dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Rady Bezpiecze\u0144stwa ONZ w zakresie utrzymania pokoju i bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1 kwietnia, czyli \u017carty na bok. Palestyna oficjalnie staje si\u0119 cz\u0142onkiem MTK. O prawne aspekty tego wydarzenia zapyta\u0142am dr Patrycj\u0119 Grzebyk z Uniwersytetu Warszawskiego, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 m.in. mi\u0119dzynarodowym prawem karnym.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[5,21,14],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1298"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1298"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1298\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1301,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1298\/revisions\/1301"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}