{"id":1737,"date":"2016-04-04T20:00:42","date_gmt":"2016-04-04T18:00:42","guid":{"rendered":"http:\/\/zagner.blog.polityka.pl\/?p=1737"},"modified":"2016-04-04T21:41:51","modified_gmt":"2016-04-04T19:41:51","slug":"masakra-nad-cwiartka-kurczaka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/2016\/04\/04\/masakra-nad-cwiartka-kurczaka\/","title":{"rendered":"Masakra nad \u0107wiartk\u0105 kurczaka"},"content":{"rendered":"

Amos Oz wielkim pisarzem jest. Ale czy Natalie Portman jest wielk\u0105 re\u017cyserk\u0105? Nie wiem, by\u0107 mo\u017ce z czasem tak\u0105 si\u0119 oka\u017ce, trzymam kciuki. Je\u015bli chodzi o jej debiut re\u017cyserski, mam mieszane uczucia. Ale mo\u017ce to nie wina tego filmu, tylko w og\u00f3le tej formy przekazu.
\n
\nNie jestem krytykiem filmowym, nie mog\u0119 wi\u0119c napisa\u0107 sensownej recenzji filmowej i nawet nie mam zamiaru, chcia\u0142abym jednak zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kilka szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Amos Oz 14 lat temu w Izraelu wyda\u0142 autobiografi\u0119 \u201eOpowie\u015b\u0107 o mi\u0142o\u015bci i mroku\u201d, w Polsce ukaza\u0142a si\u0119 ona trzy lata p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

Powiedzie\u0107, \u017ce to ksi\u0105\u017cka intymna, to nie powiedzie\u0107 nic. Oz pisze o swoim \u017cyciu, swojej rodziny, ale tak\u017ce o czasach, w kt\u00f3rych \u017cyj\u0105 do krwi, nie szcz\u0119dz\u0105c przykrych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Uwielbiam jego historie z dzieci\u0144stwa, portrety ludzi, kt\u00f3rzy uczestniczyli w jego dorastaniu, opowie\u015bci matki, kt\u00f3re wlewa\u0142y si\u0119 do jego dzieci\u0119cego umys\u0142u, to niezwyk\u0142e pierwsze wspomnienie z dzieci\u0144stwa, jakie pami\u0119ta \u2013 par\u0119 nowych, sk\u00f3rzanych trzewik\u00f3w, kt\u00f3rych nie zapomni przez kolejne siedemdziesi\u0105t lat. Uwielbiam, kiedy opisuje \u015bwiat, kt\u00f3rego ju\u017c nie ma \u2013 R\u00f3wne, z kt\u00f3rego pochodzi jego matka, ale r\u00f3wnie\u017c Jerozolim\u0119 z czas\u00f3w Mandatu Brytyjskiego. Uwielbiam wreszcie te postaci \u2013 wredn\u0105 babci\u0119 i rozrywkowego, kochaj\u0105cego w s z y s t k i e kobiety dziadka, kt\u00f3ry dopiero po \u015bmierci \u017cony zaczyna \u017cy\u0107 pe\u0142ni\u0105 \u017cycia, wuja, s\u0142ynnego literaturoznawc\u0119, kt\u00f3rego z \u017con\u0105 \u0142\u0105czy niezwyk\u0142a relacja, ale przede wszystkim nieprzystosowan\u0105 do \u017cycia matk\u0119 i ojca, cierpi\u0105cego na kompleks brata i jeszcze kilka tuzin\u00f3w innych, nietuzinkowych postaci.<\/p>\n

\"Zdj\u0119cia

Zdj\u0119cia rodziny Amosa Oza w ksi\u0105\u017cce \u201eOpowie\u015b\u0107 o mi\u0142o\u015bci i mroku”. Z prawej strony pisarz jako dziecko z rodzicami, z lewej u g\u00f3ry dziadkowie ze strony matki, poni\u017cej babka z trzema c\u00f3rkami (w tym matk\u0105 Oza).<\/p><\/div>\n

\"Na

Na zdj\u0119ciu po lewej strony u g\u00f3ry dziadkowie pisarza ze strony ojca, poni\u017cej sam Amos w wieku o\u015bmiu lat. Po prawej stronie pisarz, a poni\u017cej ojciec Arie Klausner w Bibliotece Narodowej w Jerozolimie.<\/p><\/div>\n

Film Portman z pi\u0119knymi zdj\u0119ciami S\u0142awomira Idziaka skupia si\u0119 przede wszystkim na relacji Amoz Oz-jego matka Fania Mussman-ojciec Jehuda Arie Klausner. To bardzo przekonuj\u0105cy portret, pokazuj\u0105cy nieuchronno\u015b\u0107 losu ma\u0142ego Amoza, kt\u00f3ry po prostu musia\u0142 wyrosn\u0105\u0107 na wielkiego pisarza, jakby nie by\u0142o innego wyj\u015bcia. Dziecko, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci chcia\u0142o zosta\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0105, nie mog\u0142o zosta\u0107 nikim innym jak tylko wielkim pisarzem.<\/p>\n

Rozumiem, \u017ce w p\u00f3\u0142toragodzinnym filmie nie da si\u0119 opowiedzie\u0107 ca\u0142ej ksi\u0105\u017cki, odda\u0107 jej niuans\u00f3w. Mnie zabrak\u0142o kilku postaci, przede wszystkim dziadk\u00f3w, kt\u00f3rzy w filmie zaznaczeni s\u0105 w zasadzie w jednej czy dw\u00f3ch scenach, trudno \u2013 widz, kt\u00f3ry nie czyta\u0142 ksi\u0105\u017cki, po prostu ich nie pozna. Gorzej je\u015bli w filmie brakuje wyja\u015bnienia innych aspekt\u00f3w \u2013 dla mnie takim kluczowym momentem by\u0142a scena [uwaga, delikatne spoilerowanie], w kt\u00f3rym matka Oza, grana przez Portman, stoi w kolejce po kurczaka.<\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie jest w ksi\u0105\u017cce taka scena \u2013 odnosi si\u0119 do ci\u0119\u017ckich czas\u00f3w wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, g\u0119sty t\u0142um stoi w kolejce po \u0107wier\u0107 kurczaka, kt\u00f3re przys\u0142uguj\u0105 \u017cywicielom rodziny za odcinki z talon\u00f3w na naft\u0119. Oz przytacza t\u0119 opowie\u015b\u0107, pomagaj\u0105c sobie fragmentem dziennika Certy Abramskiej, kt\u00f3ra w kwietniu 1944 r. sta\u0142a w tej kolejce po kurczaka w\u015br\u00f3d setek innych ludzi, niekt\u00f3rzy z nich czekali od trzeciej w nocy. W kolejce z ust do ust przekazywano sobie pog\u0142osk\u0119, kt\u00f3ra kr\u0105\u017cy\u0142a po Jerozolimie – o tym, \u017ce poprzedniego dnia stu \u017byd\u00f3w, jad\u0105c w konwoju do szpitala Hadassa i na uniwersytet, w\u015br\u00f3d nich wybitni naukowcy, studenci, lekarze, piel\u0119gniarki, urz\u0119dnicy i chorzy, sp\u0142on\u0119\u0142o w okolicy Szejch D\u017carrah.<\/p>\n

W filmie Portman jest tak\u017ce ta scena \u2013 przedstawiona niezwykle skr\u00f3towo \u2013 w kolejce (niezgodnie z pierwowzorem) stoi matka Oza i s\u0142yszy o tym, co wydarzy\u0142o si\u0119 w Szejch D\u017carrah. W filmie to zaledwie p\u00f3\u0142 zdania, bez wyja\u015bnienia, bez kontekstu. Dla kogo\u015b, kto nie zna tej historii albo nie przeczyta\u0142 cho\u0107by ksi\u0105\u017cki Oza, sprawa jest jednoznaczna: Arabowie dokonali masakry na ludno\u015bci \u017cydowskiej.<\/p>\n

Je\u015bli chodzi o fakty, to prawda. Rzeczywi\u015bcie dwa ambulansy i trzy autobusy jad\u0105ce do szpitala i na uniwersytet zosta\u0142y obsypane granatami, pociskami, koktajlami Mo\u0142otowa. Wszystko to dzia\u0142o si\u0119 ok. 200 metr\u00f3w od brytyjskiego posterunku, \u017co\u0142nierze brytyjscy nie kiwn\u0119li palcem, by pom\u00f3c ofiarom, przeciwnie – nie pozwolono, by oddzia\u0142y Hagany wydosta\u0142y rannych i konaj\u0105cych.<\/p>\n

Ojciec Oza te\u017c mia\u0142 by\u0107 w tym konwoju, ale dzie\u0144 wcze\u015bniej dosta\u0142 wysokiej gor\u0105czki i zosta\u0142 w domu. Oz pisze tak: \u201eCztery dni po tym, jak jednostki Irgunu i Lechi zaj\u0119\u0142y arabsk\u0105 wie\u015b Dajr Jasin na zach\u00f3d od Jerozolimy, dokonuj\u0105c krwawej rzezi jej mieszka\u0144c\u00f3w, grupa uzbrojonych Arab\u00f3w zaatakowa\u0142a konw\u00f3j, przeje\u017cd\u017caj\u0105cy o wp\u00f3\u0142 do dziesi\u0105tej rano przez osiedle Szejch D\u017carrah, w drodze na g\u00f3r\u0119 Scopus\u201d.<\/p>\n

Prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pierwsze wersy tego zdania \u2013 w ksi\u0105\u017cce zajmuj\u0105 dwie pe\u0142ne linijki \u2013 Oz, pisz\u0105c o masakrze w Szejch D\u017carrah, przypomina, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to po tym, jak \u017cydowskie oddzia\u0142y dokona\u0142y rzezi w arabskiej wsi Dajr Jasin. Oz wspomina o tym zaledwie, nie rozwodzi si\u0119 na t\u0105 histori\u0105, nie podaje \u017cadnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. To jednak bardzo istotne wydarzenie \u2013 w masakrze w Dajr Jasin zgin\u0119\u0142o 107 os\u00f3b, w tym kobiety i dzieci, ca\u0142e arabskie rodziny, ci, kt\u00f3rzy zostali przy \u017cyciu, uciekli lub zostali wyp\u0119dzeni ze wsi. To by\u0142o ludob\u00f3jstwo.<\/p>\n

Bezpo\u015bredni\u0105 konsekwencj\u0105 tamtej zbrodni dokonanej przez oddzia\u0142y \u017cydowskie by\u0142 odwet, atak ze strony oddzia\u0142\u00f3w arabskich na konw\u00f3j, w kt\u00f3rym zgin\u0119\u0142o 79 bezbronnych ludzi. \u017badna z tych zbrodni nie powinna by\u0142a si\u0119 wydarzy\u0107, ale obie mia\u0142y ci\u0105g dalszy. Jak pisze Oz, wkr\u00f3tce po rzezi w drodze na g\u00f3r\u0119 Scopus oddzia\u0142y Hagany przyst\u0105pi\u0142y do ofensywy, zaj\u0119\u0142y wielkie miasta arabskie, ale tak\u017ce mieszane, dziesi\u0105tki wsi na p\u00f3\u0142nocy po\u0142udniu i jak pisze Oz, \u201ew ci\u0105gu tych kilku tygodni setki tysi\u0119cy Arab\u00f3w straci\u0142y dach nad g\u0142ow\u0105 i do dzi\u015b pozostaj\u0105 uchod\u017acami. Wielu z nich uciek\u0142o, wielu innych przep\u0119dzono si\u0142\u0105\u201d. Jest przyczyna, jest odwet, jest ci\u0105g dalszy.<\/p>\n

Jest oczywi\u015bcie kontekst osobisty \u2013 ojciec, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 w konwoju, a tak\u017ce miejsce zdarzenia \u2013 do masakry dosz\u0142o w pobli\u017cu willi Silwani, w kt\u00f3rej mieszka\u0142 ustaz<\/em> Nad\u017cib, po\u015brednik handlowy i bogaty kupiec z szerokimi kontaktami w \u015bwiecie. W przepi\u0119knym domu ze wspania\u0142ym ogrodem rok wcze\u015bniej go\u015bci\u0142 ma\u0142y Amos, kt\u00f3ry zosta\u0142 zabrany do willi przez swojego wuja i ciotk\u0119 (wuj Staszek pracowa\u0142 na poczcie i pom\u00f3g\u0142 odnale\u017a\u0107 dow\u00f3d nadania pieni\u0119dzy, przez co syn Silwaniego trafi\u0142 do aresztu i w podzi\u0119kowaniu gospodarz zaprosi\u0142 Staszka na przyj\u0119cie). Wizyta w willi zrobi\u0142a na Amosie wielkie wra\u017cenie, nie tylko dom sam w sobie, ale tak\u017ce spotkanie dw\u00f3ch arabskich dzieci i jedno wa\u017cne, do\u015b\u0107 tragiczne w skutkach wydarzenie.<\/p>\n

Opowiadaj\u0105c o masakrze w Szejch D\u017carrah, Oz nawi\u0105zuje do tamtej wizyty, zastanawia si\u0119, czy mieszka\u0144cy imponuj\u0105cej willi, nieopodal kt\u00f3rej pierwszy pojazd najecha\u0142 na min\u0119, przygl\u0105dali si\u0119 napa\u015bci, \u201epopijaj\u0105c zimn\u0105 lemoniad\u0119 z wysokich, oszronionych szklanek\u201d. \u201eA mo\u017ce odwr\u00f3cili w tamt\u0105 stron\u0119 swoje drewniane, wy\u015bcie\u0142ane krzes\u0142a na frontowym tarasie\u201d \u2013 pyta Oz, a my oczywi\u015bcie nie wiemy, czy Silwan i reszta jego rodziny podziwiali z bliska masakr\u0119. Ale przecie\u017c wok\u00f3\u0142 mieszkali ludzie, sta\u0142y inne wille, trudno przypuszcza\u0107, by od rana przez kilka godzin okoliczni mieszka\u0144cy nie zwr\u00f3cili uwagi na to, co dzieje si\u0119 na ulicy, nie s\u0142yszeli strza\u0142\u00f3w, pewnie krzyk\u00f3w \u017cywcem p\u0142on\u0105cych ludzi. Ma wi\u0119c prawo Oz pyta\u0107, czy Silwan by\u0142 jednym z tych, kt\u00f3rzy przypatrywali si\u0119 ludob\u00f3jstwu.<\/p>\n

Oz \u2013 co oczywiste \u2013 pisze z perspektywy \u017cydowskiego dziecka, \u015bwiadka historii, kt\u00f3ra dzia\u0142a si\u0119 na jego oczach, w swojej doros\u0142ej relacji nie pomija szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Bardzo go za to ceni\u0119, za to, \u017ce nie zadowala si\u0119 jednostronn\u0105, \u0142atwiejsz\u0105 i wygodniejsz\u0105 wyk\u0142adni\u0105. Ceni\u0119 go za to, \u017ce pisz\u0105c o masakrze w Szejch D\u017carrah, wspomina o masakrze w Dajr Jasin, nawet je\u015bli ta wzmianka zajmuje ledwie dwie linijki tekstu.<\/p>\n

Portman w swoim filmie ten kontekst pomija, komentuje to jedn\u0105 scen\u0105 w kolejce po kurczaki. Za ma\u0142o, zdecydowanie za ma\u0142o. Przed seansem siedz\u0105ca obok mnie para zastanawia\u0142a si\u0119, co to w\u0142a\u015bciwie za film \u2013 ch\u0142opak t\u0142umaczy\u0142 swojej partnerce, \u017ce \u201eto jakie\u015b opowie\u015bci\u201d, b\u0119d\u0105 r\u00f3\u017cne historyjki itp. Dziewczyna pr\u00f3bowa\u0142a wyszuka\u0107 informacje o filmie przed rozpocz\u0119ciem projekcji, ale nie bardzo jej si\u0119 to udawa\u0142o \u2013 nie zna\u0142a angielskiego tytu\u0142u filmu. Ju\u017c po seansie powiedzia\u0142a mniej wi\u0119cej tak: \u201eA, to znaczy, \u017ce ten ch\u0142opiec potem zosta\u0142 tym starszym pisarzem\u201d.<\/p>\n

Ta dziewczyna pewnie nie zwr\u00f3ci\u0142a uwagi na scen\u0119 w kolejce z kurczakami ani te\u017c nie wiedzia\u0142a, co kryje si\u0119 pod ni\u0105 g\u0142\u0119biej. Po wyj\u015bciu z kina zostanie jej pewnie w pami\u0119ci kilka obraz\u00f3w, wiecznie smutna, pi\u0119kna Natalie Portman, zab\u0142ocone ulice Jerozolimy, wspomnienie ma\u0142ego ch\u0142opca, z kt\u00f3rego p\u00f3\u017aniej wyrasta jaki\u015b pisarz, pewnie niewiele wi\u0119cej. Mo\u017ce to wystarczy, mo\u017ce nie.<\/p>\n

\"jerozolima-1948\"

Jerozolima, 1948 r. Nummer toegang 2.24.14.02 Bestanddeelnummer 255-0421<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Amos Oz wielkim pisarzem jest. Ale czy Natalie Portman jest wielk\u0105 re\u017cyserk\u0105? Nie wiem, by\u0107 mo\u017ce z czasem tak\u0105 si\u0119 oka\u017ce, trzymam kciuki. Je\u015bli chodzi o jej debiut re\u017cyserski, mam mieszane uczucia. Ale mo\u017ce to nie wina tego filmu, tylko w og\u00f3le tej formy przekazu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[87,5,14],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1737"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1737"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1737\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1753,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1737\/revisions\/1753"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1737"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1737"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}