{"id":3774,"date":"2019-04-20T18:31:42","date_gmt":"2019-04-20T16:31:42","guid":{"rendered":"http:\/\/zagner.blog.polityka.pl\/?p=3774"},"modified":"2019-04-20T23:19:53","modified_gmt":"2019-04-20T21:19:53","slug":"swieta-dwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/2019\/04\/20\/swieta-dwa\/","title":{"rendered":"\u015awi\u0119ta dwa"},"content":{"rendered":"<p>Warszawa, 19 kwietnia 2019 r., pi\u0105tek. Od rana <a href=\"https:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/kraj\/1789956,1,dlaczego-zonkil-jest-symbolem-pamieci-o-powstaniu-w-getcie.read\">2,5 tys. wolontariuszy rozdaje \u017c\u00f3\u0142te \u017conkile<\/a>, symbol pami\u0119ci o tym, co sta\u0142o si\u0119 w getcie 76 lat temu.<br \/>\n<!--more--><br \/>\nWtedy, tak jak teraz, by\u0142a wigilia \u015bwi\u0119ta Pesach. Mia\u0142a si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 \u201eostateczna likwidacja\u201d getta, co mog\u0142o oznacza\u0107 tylko jedno \u2013 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy os\u00f3b, kt\u00f3re pozosta\u0142y przy \u017cyciu, podziel\u0105 los tych, kt\u00f3re rok wcze\u015bniej zosta\u0142y wywiezione do Treblinki, a tam zamordowane. Garstka powsta\u0144c\u00f3w rozpoczyna walk\u0119 z Niemcami nie po to, \u017ceby ich pokona\u0107, ani \u017ceby si\u0119 uratowa\u0107 \u2013 nie o \u017cycie ju\u017c chodzi, ale o godn\u0105 \u015bmier\u0107.<\/p>\n<p>\u015awi\u0119to Pesach to tak\u017ce \u015bwi\u0119to wolno\u015bci &#8211; upami\u0119tnienie wyj\u015bcia \u017byd\u00f3w z niewoli egipskiej.\u00a0Dla \u017byd\u00f3w w getcie niewola by\u0142a codzienno\u015bci\u0105, wyj\u015bcie z getta nie oznacza\u0142o wyrwania si\u0119 z niewoli, lecz Umschlagplazt, a stamt\u0105d wprost do \u015bmierci.<\/p>\n<p>W tym czasie za murami trwa wielkanocny poniedzia\u0142ek, pi\u0119kna pogoda, na pl. Krasi\u0144skich kr\u0119ci si\u0119 karuzela. Katolicy \u015bwi\u0119tuj\u0105 zmartwychwstanie Jezusa. W czasie akcji likwidacyjnej tak samo. Mi\u0119dzy dachami na Mazowieckiej niemiecki linoskoczek wyczynia\u0142 akrobacje ku uciesze t\u0142umu, kilkaset metr\u00f3w od getta (<a href=\"https:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/spoleczenstwo\/1713460,1,prof-leociak-o-stereotypach-wokol-likwidacji-getta-w-warszawie.read\">wspomina\u0142 o tym prof. Leociak w wywiadzie dla \u201ePolityki\u201d<\/a>).<\/p>\n<p>Warszawiacy po drugiej stronie muru te\u017c \u017cyj\u0105 pod okupacj\u0105, ale ich sytuacji nie da si\u0119 por\u00f3wna\u0107 z mieszka\u0144cami getta, kt\u00f3rzy za chwil\u0119 zostan\u0105 \u201eostatecznie zlikwidowani\u201d. W\u015br\u00f3d tych poza murami s\u0105 bohaterowie, kt\u00f3rzy ukrywaj\u0105 \u017byd\u00f3w, s\u0105 szmalcownicy, kt\u00f3rzy wydaj\u0105 ich Niemcom na \u015bmier\u0107, s\u0105 osoby oboj\u0119tne, kt\u00f3re my\u015bl\u0105 tylko o przetrwaniu i los s\u0105siad\u00f3w niewiele ich obchodzi, cz\u0119\u015b\u0107 z nich cieszy si\u0119 w duchu, \u017ce kto\u015b wreszcie z \u017bydami \u201ezrobi porz\u0105dek\u201d.<\/p>\n<p>76 lat p\u00f3\u017aniej na ulicach mijam kolejne osoby z \u017c\u00f3\u0142tymi \u017conkilami przyczepionymi do ubrania, to ci, kt\u00f3rym nie jest wszystko jedno \u2013 wiedz\u0105, co sta\u0142o si\u0119 za murem, nie chc\u0105 zapomnie\u0107 i \u017c\u00f3\u0142tym kwiatem b\u0119d\u0105 k\u0142u\u0107 w oczy tych, kt\u00f3rzy pami\u0119ta\u0107 wcale nie chc\u0105.<\/p>\n<p>Wiecz\u00f3r pi\u0105tkowy, ogromna sala w jednym z warszawskich hoteli, teren dawnego getta. Za chwil\u0119 zacznie si\u0119 uroczysty Seder zorganizowany przez wsp\u00f3lnot\u0119 Chabad-Lubawicz \u2013 dzie\u0144 szczeg\u00f3lny, i Pesach, i szabat.<\/p>\n<p>Kilkuletnie dzieci biegaj\u0105 weso\u0142o wok\u00f3\u0142 sto\u0142\u00f3w, \u201eChag Pesach sameach\u201d &#8211; s\u0142ycha\u0107 wok\u00f3\u0142. Chasydzi w tradycyjnych strojach przechodz\u0105 od hebrajskiej do polskiej sali, \u015bpiewaj\u0105, daj\u0105c sygna\u0142 do rozpocz\u0119cia Sederu. Tych w czarnych kapeluszach jest niewielu. \u017bydzi w czarnych cha\u0142atach znikn\u0119li ze sztetli i sztetle znikn\u0119\u0142y. W\u015br\u00f3d zaproszonych s\u0105 osoby religijne, ale s\u0105 te\u017c zaledwie \u015bwiadomi \u017cydowskiego pochodzenia \u2013 oni, \u015bledz\u0105c kolejne strony Hagady, nie traktuj\u0105 opowie\u015bci wprost, ale jako cz\u0119\u015b\u0107 tradycji i to\u017csamo\u015bci. Ka\u017cdy prze\u017cywa po swojemu.<\/p>\n<p>13-letni syn rabina Szaloma Stamblera prowadzi Seder hebrajski, m\u0142odzi rabini z USA &#8211; angielskoj\u0119zyczny, a rabin Szalom Stambler \u2013 po polsku prosi o nalanie pierwszego (z czterech) kielicha wina, przypomina o tym, co dzia\u0142o si\u0119 w getcie przed 76 laty.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d go\u015bci s\u0105 cz\u0142onkowie rodziny Szpilman\u00f3w, a tak\u017ce krewni Josimy Feldschuh, s\u0142ynnej m\u0142odej pianistki warszawskiego getta, kt\u00f3ra zgin\u0119\u0142a 21 kwietnia 1943 r. tu\u017c przed swoimi 14. urodzinami. Wsp\u00f3\u0142gospodarzem angloj\u0119zycznego Sederu jest prawnuk rabina Cwi Herscha Gur-Aryeha z Warszawy. Rabin zosta\u0142 zamordowany w getcie w czasie Pesach, ale w przeddzie\u0144 \u015bwi\u0119ta on i jego rodzina wraz z innymi chasydami Lubawicz potajemnie wypiekali mac\u0119.<\/p>\n<p>Dzi\u015b le\u017c\u0105ca na stole maca nie zosta\u0142a okupiona tak\u0105 ofiar\u0105. Jest jednak co\u015b przejmuj\u0105cego w \u015bpiewie w j\u0119zyku jidysz. To wo\u0142anie za tymi, kt\u00f3rych ju\u017c tu tak bardzo nie ma.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Warszawa, 19 kwietnia 2019 r., pi\u0105tek. Od rana 2,5 tys. wolontariuszy rozdaje \u017c\u00f3\u0142te \u017conkile, symbol pami\u0119ci o tym, co sta\u0142o si\u0119 w getcie 76 lat temu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3785,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[45,127],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3774"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3774"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3774\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3788,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3774\/revisions\/3788"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3785"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3774"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3774"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/zagner\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3774"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}