Na kurczaka urok

15 sierpnia 2026
Blog szalonych naukowców

Słyszeliście, że obiad w KFC ściąga na nas młyn w pracy? Konkretnie taki posiłek. Podobne danie, np. McNuggets czy kurczak z rożna na bazarze już nie. Ja do niedawna nie słyszałem, ale to dlatego, że nie jestem tajlandzkim lekarzem.

Wśród tajlandzkich pracowników służby zdrowia panuje przekonanie, że kto zdecyduje się na taki fastfood, przywołuje pecha i jego zmiana będzie miała więcej trudnych przypadków niż zwykle. Skąd się wzięło? Trudno powiedzieć, pewnie jak wiele przesądów, z jakiegoś zbiegu okoliczności, a może nawet tylko jego złudzenia. Kura, zwłaszcza czarna, bywa elementem różnych ludowych przesądów i obiektów magicznych od voodoo po Karpaty (por. tekst łemkowskiej piosenki „Zajszła meni czorna kura dorohu./Idy, idy, czorna kura, dodomu./Ne zawadżaj, ne zawadżaj na dorozi nykomu.”) Czy ma jakąś rolę w demonologiach Indochin, nie wiem.

Ważnym elementem przesądu jest KFC. Gdybym był autorem tekstów generowanych przez LLM-y (kiedyś wystarczyło być mitomanem czy zabawiaczem gawędami przy ognisku), mógłbym dorobić tezę, że lekarze ukuli przesąd, żeby zniechęcić do niezbyt zdrowego jedzenia fastfoodów (domyślam się, że zgodnie z opisami przytaczanymi przez Marcina Nowaka w pracy lekarza może nie być czasu na przerwę na porządny obiad). Albo coś bardziej wyrafinowanego – żeby w kraju, w którym najprawdopodobniej doszło do udomowienia kury, promować własne tradycje jej przyrządzania, a nie amerykańską.

Z przesądami czy pseudonauką jest pewien problem. Racjonalnie wiadomo, że świat tak nie działa, ale na dobrą sprawę, na zarzut „a masz dowód, że nie działa?”, zwykle nie można sensownie odpowiedzieć (poza tym, że to nadzwyczajne zdarzenia wymagają nadzwyczajnych wyjaśnień). Poważni naukowcy nie zadają sobie trudu na badania udowadniające, że bzdura jest bzdurą. Grantu raczej na to się nie dostanie.

Tym razem jednak grupa ośmiorga tajskich medyków i medyczek przeprowadziła odpowiednie badanie na oddziale chirurgicznym szpitala w Phatthalungu. Pięciorgu chirurgom w trakcie 313 zmian podano mniej więcej po równo zestaw z KFC, zestaw z Five Star, konkurencyjnej sieci działającej w południowo-wschodniej Azji lub zestaw kontrolny. To ostatnie oznaczało albo jakiś inne, standardowe dla danego chirurga danie, albo zgoła brak posiłku w trakcie zmiany. Danie z Five Star miało pełnić funkcję bliską placebo. Oczywiście, nie dało się całkowicie zaślepić próby – lekarze wiedzieli, co jedzą. Ukryto to jednak przed dyspozytorami, którzy decydowali o przydziale pacjentów.

Jak można się domyślić, podstawowy mierzony parametr, czyli liczba wykonanych zadań (konsultacji, operacji) była taka sama, niezależnie od tego, co akurat na danej zmianie jadł dany chirurg. No, prawie taka sama. KFC wiązało się ze średnio szesnastoma zadaniami na zmianę, w tym siedmioma operacjami, podczas gdy w pozostałych grupach te liczby to 14 i 6. Statystyka polegająca na rzucie okiem na liczby może wskazywać, że jednak coś jest na rzeczy. 16 to więcej niż 14, 7 to więcej niż 6. Bardziej wyrafinowana statystyka (test Kruskala-Wallisa) jednak mówi, że różnice te są nieistotne statystycznie.

Sami badani chirurdzy od początku różnili się w swojej wierze w przesąd. Żaden z nich go w pełni nie odrzucał, ani nie był święcie do niego przekonany. W skali od 0 do 10 wyrażało się to od 4 do 8. Po zakończeniu badania i zobaczeniu wyników każdy z nich zmniejszył swoją wiarę o jeden punkt. Czyli nadal nikt nie był przekonany ani do tego, że to bzdura, ani że to pewnik. Ponieważ jednak spadek wiary był konsekwentny, okazał się niewielki, ale istotny statystycznie.

Jak dla mnie badanie wskazuje, że wiara w ten przesąd zasługuje na okrągłe zero. Nie wątpię jednak, że takie wyniki przez wielu propagatorów wiedzy alternatywnej i „samodzielnego myślenia” mogą być uznane za potwierdzenie, że zasługuje na dychę.

Piotr Panek

ilustracja: Thanat Tantinam, Sineenart Honglertkawin, Suphanat Wongsanuphat, Tawadchai Treeratanawikran, Pattiya Kamoncharoen, Ekawit Srimaneerak, Metpiya Siripoonsap, Thawatchai Phoonkaew, licencja CC BY-NC-ND 4.0

  • Thanat Tantinam, Sineenart Honglertkawin, Suphanat Wongsanuphat, Tawadchai Treeratanawikran, Pattiya Kamoncharoen, Ekawit Srimaneerak, Metpiya Siripoonsap, Thawatchai Phoonkaew (2026) The Influence of Food Superstition (Kentucky Fried Chicken, KFC) on the On-Duty Surgeon’s Workload: A Multiple-Armed Randomized Controlled Trial Annals of Surgery Open 7(3):p e694, DOI: 10.1097/AS9.0000000000000694
Reklama