Rozdarty perski dywan

14 stycznia 2026
Adam Szostkiewicz

Gdzie jest radykalna propalestyńska lewica zachodnia, gdy reżim ajatollachów zabija tysiącami własnych obywateli, którzy mają go dość? Dlaczego milczy głucho, gdy wcześniej tak głośno protestowała w obronie ludności cywilnej w Strefie Gazy? Bo Izrael jest wrogiem Iranu, a wróg ich wroga jest ich sojusznikiem? 

Donald Trump zachęca protestujących, by mimo brutalności reżimu dalej wychodzili na ulice i zapewnia, że amerykańska pomoc dla nich nadchodzi. Oby nadeszła, nim reżim zacznie wieszać schwytanych już uczestników protestów. 

Jeden z nich, zaledwie dwudziestoletni, miał zostać stracony po dwu dniach od aresztowania, czyli bez uczciwego procesu. Zresztą nawet gdyby taki urządzono, to i tak wyrok byłby z góry przesądzony, bo w Iranie nie ma i nie było demokracji i praworządności w rozumieniu zachodnim.

W młodości czytałem z przejęciem książkę Ryszarda Kapuścińskiego o upadku szacha Rezy Pahlawiego. Nawiasem mówiąc, odwiedził on PRL na zaproszenie ówczesnych władz polskich. Iran udzielił schronienia podczas drugiej wojny światowej Polkom i Polakom, w tym wielu sierotom, wypuszczonym z Związku Sowieckiego. Wcale nie taki ten Iran obcy, jak się nam w Polsce może zdawać.

Wyczuwałem drugie dno: ostrzeżenie, a może proroczą intuicję Autora, że także reżimy typu sowieckiego mogą upaść, gdy miarka się przebierze i ludzie wyjdą na ulice, bo tak żyć dalej nie mogą. 

Upadek prozachodniego reżimu szacha był spektakularny. Z emigracji w Paryżu przyleciał do Teheranu po zwycięstwie rewolucji brodaty, odziany w czarną szatę duchowny szyicki, jeden autokrata zbiegł na Zachód, drugi przejął totalną władzę. 

To, co mogło się niezorientowanym wydawać rewolucją narodową, spełniającą marzenia ludu, okazało się z biegiem czasu systemem jeszcze bardziej brutalnym i niesprawiedliwym. Kolejne zrywy przeciwko niemu były krwawo tłumione, podobnie jak zrywy narodowe przeciwko komunizmowi w Polsce. 

Każdy kończył się prześladowaniami i ofiarami śmiertelnymi, tak jak w Iranie. Również dzisiaj szanse obalenia reżimu nie wydają się wielkie, choć skala protestów jest bezprecedensowa, podobnie jak brutalność sił bezpieczeństwa. 

W Iranie, wieloetnicznym i wielokulturowym, nie udało się stworzyć odpowiednika naszej Solidarności z lat osiemdziesiątych. Protesty uliczne nie wystarczą, gdy nie mają przywódców i programu. Emigracja polityczna jest skonfliktowana. 

Zachód nie wie, kogo popierać. Ma jednak narzędzia nie tylko militarne, by wesprzeć protesty w samym Iranie, jak choćby sankcje na dygnitarzy i funkcjonariuszy reżimu czy odwołanie ambasadorów z Teheranu, ale po nie nie sięga. To też rodzaj niegodnego milczenia.

Mieszkający w USA syn obalonego szacha zapowiada, że wróci do Iranu i dołączy do protestów. Widziałem filmik, w którym jeden z protestujących trzymał nad głową niewielkie zdjęcie syna szacha. Byłby to rechot historii, gdyby to on został przywódcą obecnych protestów i przejął władzę po mułłach. 

Reklama